آخرین بررسی: ۲۶ مهر ۱۴۰۵ · نمونه‌های آموزشی (نه نقشهٔ اجرایی)
هر کارت یک برنامهٔ فضایی با نمودار شماتیک است؛ روی آن بزنید تا جدول مساحتها، توضیح هر فضا و حداقل‌های مبحث ۴ را ببینید.
مقایسه بر اساس متراژ یا نوع دیگر: نقشه ۱۲۰ متری (مقایسهٔ نمونهها) · نقشه ویلا و خانهٔ حیاط‌دار · نقشه آپارتمان ۳۰ تا ۱۵۰ متری · نقشه خانه دوبلکس (دوطبقه) · همهٔ نمونهها
در این ۵ نمونه جمع فضاها بین ۸۳ تا ۸۵ متر از ۱۰۰ متر زیربناست؛ فضاهای عمومی از ۲۹ تا ۳۸٫۵ متر و سهم رفت‌وآمد (ورودی، راهرو، پلکان) از ۶٫۵ تا ۱۸٫۵ متر است. بیشترین رفت‌وآمد مال دوبلکس است، چون پلکان در هر دو طبقه جا می‌گیرد.
| نمونه | زیربنا | طبقه | خواب | فضاهای عمومی | فضاهای خصوصی | سرویس‌ها | ورودی و رفت‌وآمد | انباری و خدماتی |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| خانه ۱۰۰ متری دوخوابه | ۱۰۰ | ۱ | ۲ خواب | ۳۸٫۵ | ۲۴ | ۹ | ۸ | ۴٫۵ |
| خانه ۱۰۰ متری سهخوابه | ۱۰۰ | ۱ | ۳ خواب | ۳۵ | ۳۰ | ۷ | ۹ | ۳ |
| خانه ۱۰۰ متری حیاط‌دار | ۱۰۰ | ۱ | ۳ خواب | ۳۵٫۵ | ۳۱ | ۱۱٫۴ | ۷٫۵ | ۰ |
| دوبلکس ۱۰۰ متری | ۱۰۰ | ۲ | ۲ خواب | ۲۹ | ۲۶ | ۵٫۵ | ۱۸٫۵ | ۵ |
| خانه روستایی ۱۰۰ متری | ۱۰۰ | ۱ | ۲ خواب | ۳۴ | ۳۲ | ۵٫۲ | ۶٫۵ | ۵ |
همهٔ اعداد متر مربع‌اند و هر ستون جمع مساحت فضاهای همان گروه است: عمومی (نشیمن، ناهارخوری، آشپزخانه)، خصوصی (اتاقهای خواب و کار)، سرویس‌ها (حمام، توالت، رختشویخانه)، رفت‌وآمد (ورودی، راهرو، پلکان) و خدماتی (انباری و کمد).
در نمونهٔ دوخوابه فضاهای عمومی (نشیمن، ناهارخوری و آشپزخانه) ۳۸٫۵ متر و اتاقهای خواب ۱۳٫۵ و ۱۰٫۵ متر است. در سه‌خوابهٔ هم‌متراژ فضاهای عمومی ۳۵ متر میشود و اتاقهای خواب ۱۲، ۹٫۵ و ۸٫۵ متر. یعنی اتاق سوم از کوچکشدن فضاهای عمومی و دو اتاق دیگر تأمین شده است؛ اگر خانواده به سه اتاق نیاز ندارد، دو خواب فضای مشترک و اتاقهای راحت‌تری می‌دهد.
سه‌خوابهٔ بدون حیاط و سه‌خوابهٔ حیاط‌دار هر دو ۱۰۰ متر زیربنا دارند ولی فرضشان فرق میکند: در نمونهٔ بدون حیاط فقط دو ضلع (بالا و پایین) پنجره دارند و دو ضلع دیگر دیوار مشترک با واحد مجاور است؛ در نمونهٔ حیاط‌دار هر چهار ضلع میتواند پنجره داشته باشد، ورودی از حیاط است و ناهارخوری و رختشویخانه جدا شده‌اند. بهایش زمین است: با سطح اشغال ۵۰٪ حدود ۲۰۰ متر.
دوبلکس این صفحه یک واحد دوطبقه با پلکان داخلی است و مثل دو نمونهٔ بدون حیاط فقط دو ضلعش پنجره دارد؛ پس زمین جدا برایش حساب نشده. هر طبقه حدود ۵۰ متر است و پلکان ۶ متر در هر طبقه میبرد؛ سهم رفت‌وآمد ۱۸٫۵ متر میشود در برابر ۸ متر در دوخوابهٔ یکطبقه. اگر خانهٔ مستقل دوطبقه می‌خواهید، نمونه‌های ۱۲۰ متری به بالا را در صفحهٔ دوبلکس ببینید.
نمونهٔ روستایی دو خواب دارد و به‌جای ناهارخوری جدا، آشپزخانه و ناهارخوری مشترک (۱۴ متر)، انباری آذوقه (۵ متر) و اتاق مهمان یا کار (۸٫۵ متر) در برنامه آمده است. ضوابط ساخت در روستا با شهر فرق دارد و این سایت آن را بررسی نکرده؛ از مرجع محلی (دهیاری، بنیاد مسکن یا شهرداری، بسته به محل) بپرسید.
زمین لازم از تقسیم زیربنای طبقهٔ همکف بر سطح اشغال مجاز به‌دست می‌آید. جدول زیر برای نمونه‌هایی است که ساختمانی مستقل روی زمین خودشان‌اند (متر مربع):
| نمونه | زیربنای همکف | زمین با سطح اشغال ۶۰٪ | ۵۰٪ | ۴۰٪ |
|---|---|---|---|---|
| خانه ۱۰۰ متری حیاط‌دار | ۱۰۰ | ۱۶۷ | ۲۰۰ | ۲۵۰ |
برای دوبلکس (واحد با دیوار مشترک) و خانهٔ روستایی عدد زمین نیامده: اولی زمین جدا ندارد و ضوابط روستا را مرجع محلی تعیین میکند.
این‌ها فقط مثال حسابی‌اند (بدون عقب‌نشینی و حیاط). سطح اشغال، تراکم، عقب‌نشینی و حداکثر ارتفاع مجاز را شهرداری برای زمین شما تعیین میکند؛ پیش از هر تصمیم استعلام کنید و عدد خودتان را در ماشین‌حساب سطح اشغال و تراکم بسنجید.
مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان (ویرایش سوم ۱۳۹۶، ویرایش جاری[۱]) برای فضاهای اقامت، آشپزخانه و سرویس‌ها حداقل مساحت دارد؛ مثلاً هر فضای اقامت دست‌کم ۶٫۵۰ متر مربع و عرض ۲٫۱۵ متر[۲، ۳]. در این نمونهها کوچکترین اتاق خواب ۸٫۵ متر است. در صفحهٔ هر نمونه جدول کامل مبحث ۴ آمده و برای هر ۵ نمونه همهٔ ردیف‌های مساحت «هم‌خوان» است. این جدول فقط مساحتها را می‌سنجد؛ پهنای اتاقها، ارتفاع سقف، دید و نور را فقط نقشهٔ واقعی نشان می‌دهد و مهندس طراح و شهرداری کنترل می‌کنند. بقیهٔ حداقل‌ها را در حداقل مساحت و ابعاد طبق مبحث ۴ ببینید.
در محل‌های مشمول ماده ۴ قانون نظام مهندسی، شهرداری‌ها فقط نقشه‌هایی را می‌پذیرند که اشخاص دارای پروانهٔ اشتغال به کار امضا کرده باشند[۴]. پس این صفحه‌ها برای گفتگوی اولیه با معمار و مقایسهٔ چیدمان‌اند، نه جایگزین نقشه. مراحل بعد: پروانهٔ ساختمان، مهندس ناظر و چک‌لیست مراحل ساخت.
این بندها در مقررات ساختمان با منبع فهرست شده‌اند. ویرایش‌های جدیدتر ممکن است متفاوت باشند؛ مرجع نهایی متن رسمی و ضوابط شهرداری است.
این صفحه راهنمای عمومی و نمونهٔ آموزشی است و جایگزین مشاورهٔ مهندسی نیست. اعداد مساحت پیشنهادی‌اند؛ مقررات و ضوابط شهرداری را مرجع رسمی تعیین میکند.
در همین نمونهها دو یا سه اتاق خواب. با دو خواب فضای مشترک و اتاقها بزرگتر است؛ با سه خواب هر اتاق کوچکتر میشود. کوچکترین اتاق خواب در این نمونهها ۸٫۵ متر است.
نه. ۱۰۰ متر در این صفحه زیربنای کل است. زمین لازم به سطح اشغال مجاز بستگی دارد؛ برای نمونهٔ یک‌طبقهٔ حیاط‌دار با سطح اشغال ۵۰٪ حدود ۲۰۰ متر. سطح اشغال مجاز را شهرداری تعیین میکند.
به ساکنان بستگی دارد: سهخوابه اتاق سوم (۸٫۵ متر) را با کوچکشدن فضاهای عمومی (از ۳۸٫۵ به ۳۵ متر) میخرد و اتاقهای دیگر را هم کمی کوچکتر میکند.
در دوبلکس فضاها در دو طبقه و با پلکان داخلیاند؛ پلکان ۶ متر در هر طبقه میبرد. دوبلکس این صفحه یک واحد با دو ضلع پنجرهدار فرض شده و زمین جدا برایش حساب نشده.
نه. نمودارها فقط نسبت مساحتها و همجواری فضاها را نشان میدهند و در، پنجره، ستون و ابعاد واقعی ندارند. نقشهٔ قابلارائه به شهرداری را باید شخص دارای پروانهٔ اشتغال تهیه و امضا کند.
نقشه ۱۲۰ متری (مقایسهٔ نمونهها) · نقشه ویلا و خانهٔ حیاط‌دار · نقشه خانه دوبلکس (دوطبقه) · نقشه آپارتمان ۳۰ تا ۱۵۰ متری · همهٔ نمونه برنامه‌های فضایی · ماشین‌حساب سطح اشغال و تراکم · زیربنا، مفید و ناخالص · برنامهٔ فضایی با هوش مصنوعی
آرک‌وایز