آخرین بررسی: ۲۵ مهر ۱۴۰۵ · تهیه‌شده بر پایهٔ متن‌های منتشرشده با ذکر منبع
خلاصهٔ پاسخ. پروانهٔ ساختمان همان پروانهٔ ساختمانی است که شهرداری یا مرجع صدور پروانه صادر میکند[۱]. مالکان زمین و ملک در محدودهٔ شهر یا حریم آن باید پیش از هر اقدام عمرانی و شروع ساختمان از شهرداری پروانه بگیرند[۲]. در مناطق مشمول ماده ۴ قانون نظام مهندسی، نقشه‌ها را فقط با امضای اشخاص دارای پروانهٔ اشتغال می‌پذیرند[۳]. مدارک، هزینه‌ها و مهلت‌های دقیق را شهرداری شهر شما اعلام میکند.
پروانهٔ ساختمان یعنی چه؟
در مقررات ملی ساختمان (مبحث ۱) «پروانه ساختمان» همان پروانهٔ ساختمانی است که شهرداری‌ها یا سایر مراجع صدور پروانه ساختمان صادر میکنند.[۱] یعنی اجازهٔ رسمی ساخت بر اساس نقشههایی که با ضوابط شهرسازی و مقررات ملی ساختمان کنترل شده است.
چه زمانی و کجا لازم است؟
ماده ۱۰۰ قانون شهرداری مالکان زمین و ملک واقع در محدودهٔ شهر یا حریم آن را موظف میکند پیش از هر اقدام عمرانی، تفکیک اراضی و شروع ساختمان از شهرداری پروانه بگیرند.[۲] طبق قانون تعاریف محدوده و حریم، شهرداری‌ها علاوه بر اجرای طرح‌های عمرانی، کنترل و نظارت بر احداث هرگونه ساختمان و تأسیسات در داخل محدودهٔ شهر را بر عهده دارند؛[۴] «محدودهٔ شهر» همان حد کالبدی موجود شهر و توسعهٔ آتی در دورهٔ طرح جامع است.[۵] در حریم شهر هم احداث ساختمان فقط در چارچوب ضوابط و مقررات مصوب طرح‌های جامع و هادی ممکن است و ساخت‌وساز غیرمجاز تخلف شمرده میشود.[۶]
نقشه‌ها را چه کسی باید تهیه کند؟
در مناطق و شهرهای مشمول ماده ۴ قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، شهرداری‌ها و مراجع صدور پروانه فقط نقشههایی را می‌پذیرند که اشخاص حقیقی یا حقوقی دارای پروانهٔ اشتغال به کار و در حدود صلاحیتشان امضا کرده باشند.[۳] آیین‌نامهٔ اجرایی ماده ۳۳ هم می‌گوید کلیهٔ طراحی‌ها (معماری، سازه، تأسیسات برقی و مکانیکی) باید توسط اشخاص حقوقی یا دفاتر مهندسی طراحی صلاحیت‌دار دارای پروانهٔ اشتغال تهیه شود[۷] و نقشه باید توسط همین اشخاص (یا مسئول دفتر مهندسی و طراح) در حدود صلاحیت و ظرفیتشان امضا و مهر شده باشد.[۸] پس آنچه آرکوایز یا هر ابزار دیگر می‌دهد (مثل نمونه برنامه‌های فضایی) جای نقشهٔ مصوب را نمی‌گیرد.
مراحل کلی گرفتن پروانه
شیوه‌نامهٔ مبحث ۲ مقررات ملی ساختمان (مصوب ۱۳۸۴) ترتیب کلی زیر را آورده است. این متن قدیمی است و ممکن است بازنگری شده باشد؛ مراحل و مدارک فعلی را شهرداری و سازمان نظام مهندسی استان شما اعلام میکند.
دستور نقشه: مالک با مدارک لازم به شهرداری (یا مرجع صدور پروانه) مراجعه میکند و مرجع پس از بررسی مدارک و درخواست، مجوز تهیه نقشه («دستور نقشه») را صادر میکند؛ مالک با آن نزد دفتر مهندسی یا شخص حقوقی طراح می‌رود.[۹]
کنترل نقشهٔ معماری: طراح یک نسخه از نقشههای معماری را برای کنترل ضوابط شهرسازی به شهرداری می‌دهد؛ اگر نقص یا ایرادی باشد، شهرداری باید رسماً و کتباً به طراح اعلام کند و برای اصلاح برگرداند.[۱۰]
کنترل نقشههای اجرایی: سازمان نظام مهندسی ساختمان استان نقشه‌ها را از نظر مقررات ملی ساختمان و ضوابط شهرسازی کنترل میکند و مدت بررسی و تأیید نباید از یک ماه بیشتر شود.[۱۱]
معرفی مجری و ناظر: پس از معرفی مجری از سوی مالک و ارائهٔ نسخه‌ای از قرارداد، سازمان استان دفترچهٔ اطلاعات ساختمان را به مجری می‌دهد و او را به‌همراه ناظران به مرجع صدور پروانه معرفی میکند.[۱۲] نام و مشخصات مجری هم باید در پروانه قید شود.[۱۳]
طبق مبحث ۴ برای زمینهایی می‌توان پروانهٔ ساختمان درخواست کرد که امکان اتصال به شبکهٔ آب بهداشتی و شبکهٔ برق داشته باشند. در مناطقی که این شبکه‌ها هنوز احداث نشده، بنا به تشخیص مرجع صدور پروانه، درخواست‌کننده باید نحوهٔ تأمین آب و برق را به تأیید نهاد قانونی مسئول برساند و متعهد شود پس از احداث شبکه‌ها در مهلت تعیین‌شده به آنها متصل شود.[۱۴]
ساخت بدون پروانه یا خلاف پروانه
طبق ماده ۱۰۰ قانون شهرداری، شهرداری میتواند از عملیات ساختمانی ساختمانهای بدون پروانه یا مخالف مفاد پروانه، چه در زمین محصور و چه غیرمحصور، به‌وسیلهٔ مأموران خود جلوگیری کند.[۱۵] در حین ساخت هم، اگر وزارت راه و شهرسازی، سازمان نظام مهندسی استان یا ناظر کتباً از وقوع تخلف خبر دهند، مراجع صدور پروانه موظفند دستور اصلاح صادر کنند و تا رفع تخلف از ادامهٔ کار جلوگیری کنند.[۱۶] مالکان و کارفرمایان هم در محدودهٔ شمول مقررات ملی ساختمان مکلف به رعایت آن‌اند و عدم رعایت تخلف از قانون است.[۱۷]
مبحث اول مقررات ملی ساختمان: تعاریف، بند ۱-۲-۴۱ (پروانه ساختمان) (ویرایش اول ۱۳۹۲) — متن منبع «پروانه ساختمانی صادره توسط شهرداری ها یا سایر مراجع صدور پروانه ساختمان»
قانون شهرداری (ماده ۱۰۰، الحاقی ۱۳۴۵)، ماده ۱۰۰، پاراگراف اول (مصوب ۱۳۴۵/۱۱/۲۷ (متن الحاق ماده ۱۰۰؛ تبصره‌های ماده بعداً اصلاح/الحاق شده‌اند)) — متن منبع «باید قبل از هر اقدام عمرانی یا تفکیک اراضی و شروع ساختمان از شهرداری پروانه اخذ نمایند»
قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۳۰ (مصوب ۱۳۷۴/۱۲/۲۲ مجلس (تأیید شورای نگهبان ۱۳۷۴/۱۲/۲۷)؛ متن با اصلاحات بعدی در منبع) — متن منبع «تنها نقشههایی را خواهند پذیرفت که توسط اشخاص حقیقی و حقوقی دارنده پروانه اشتغال به کار»
قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها، ماده ۱ (مصوب ۱۳۸۴/۱۰/۱۴ مجلس شورای اسلامی) — متن منبع «نظارت بر احداث هرگونه ساختمان و تأسیسات و سایر اقدامات مربوط به توسعه و عمران در داخل محدوده شهر»
قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها، ماده ۱، بند اول (مصوب ۱۳۸۴/۱۰/۱۴ مجلس شورای اسلامی) — متن منبع «عبارت است از حد کالبدی موجود شهر و توسعه آتی در دوره طرح جامع»
قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها، ماده ۲، بندهای دوم و سوم (مصوب ۱۳۸۴/۱۰/۱۴ مجلس شورای اسلامی) — متن منبع «برای احداث ساختمان و تأسیسات در داخل حریم شهر تنها در چارچوب ضوابط و مقررات مصوب طرح‌های جامع و هادی»
آیین‌نامه اجرایی ماده (۳۳) قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۵ (مصوب ۱۳۸۳/۴/۱۷ هیئت وزیران) — متن منبع «کلیه طراحی‌ها از جمله معماری، سازه، تأسیسات برقی و مکانیکی باید توسط اشخاص حقوقی»
آیین‌نامه اجرایی ماده (۳۳) قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۷ (مصوب ۱۳۸۳/۴/۱۷ هیئت وزیران) — متن منبع «در حدود صلاحیت و ظرفیت مربوط امضا و مهر شده است»
مبحث دوم مقررات ملی ساختمان: نظامات اداری، شیوه‌نامهٔ ماده ۱۹، بند ۱۹-۱-۲ (ویرایش ۱۳۸۴ (آیین‌نامه ماده ۳۳ مصوب ۱۳۸۳ به‌همراه مجموعه شیوه‌نامه‌های مصوب اردیبهشت ۱۳۸۴)) — متن منبع «پس از بررسی مدارک و درخواست صاحب کار نسبت به صدور مجوز تهیه نقشه»
مبحث دوم مقررات ملی ساختمان: نظامات اداری، شیوه‌نامهٔ ماده ۱۹، بند ۱۹-۱-۴ (ویرایش ۱۳۸۴ (آیین‌نامه ماده ۳۳ مصوب ۱۳۸۳ به‌همراه مجموعه شیوه‌نامه‌های مصوب اردیبهشت ۱۳۸۴)) — متن منبع «در صورتی که در نقشه های معماری دارای نقص یا ایراد باشد، موارد را رسماً و کتباً به طراح اعلام»
مبحث دوم مقررات ملی ساختمان: نظامات اداری، شیوه‌نامهٔ ماده ۱۹، بند ۱۹-۱-۸ (ویرایش ۱۳۸۴ (آیین‌نامه ماده ۳۳ مصوب ۱۳۸۳ به‌همراه مجموعه شیوه‌نامه‌های مصوب اردیبهشت ۱۳۸۴)) — متن منبع «مدت بررسی نقشه ها و تأیید آن توسط سازمان استان نباید از یکماه تجاوز نماید»
مبحث دوم مقررات ملی ساختمان: نظامات اداری، شیوه‌نامهٔ ماده ۱۹، بند ۱۹-۱-۹ (ویرایش ۱۳۸۴ (آیین‌نامه ماده ۳۳ مصوب ۱۳۸۳ به‌همراه مجموعه شیوه‌نامه‌های مصوب اردیبهشت ۱۳۸۴)) — متن منبع «وی را به همراه ناظران حقیقی یا حقوقی ساختمان به مرجع صدور پروانه ساختمان معرفی»
آیین‌نامه اجرایی ماده (۳۳) قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۱۰، تبصره (مصوب ۱۳۸۳/۴/۱۷ هیئت وزیران) — متن منبع «را که در اختیار شهرداری و سازمان نظام مهندسی ساختمان استان قرار داده است، در پروانه مربوط قید نمایند»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۴-۲-۴ (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «برای زمینهایی می‌توان پروانهٔ ساختمان درخواست نمود که امکان اتصال به شبکهٔ آب بهداشتی و شبکهٔ برق داشته باشند»
قانون شهرداری (ماده ۱۰۰، الحاقی ۱۳۴۵)، ماده ۱۰۰، پاراگراف دوم (مصوب ۱۳۴۵/۱۱/۲۷ (متن الحاق ماده ۱۰۰؛ تبصره‌های ماده بعداً اصلاح/الحاق شده‌اند)) — متن منبع «شهرداری میتواند از عملیات ساختمانی ساختمانهای بدون پروانه یا مخالف مفاد پروانه به وسیله مأمورین خود»
آیین‌نامه اجرایی ماده (۳۳) قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۲۷ (مصوب ۱۳۸۳/۴/۱۷ هیئت وزیران) — متن منبع «با اطلاع ناظر، دستور اصلاح را صادر نمایند و تا زمان رفع تخلف از ادامه کار جلوگیری نمایند»
قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۳۴ (مصوب ۱۳۷۴/۱۲/۲۲ مجلس (تأیید شورای نگهبان ۱۳۷۴/۱۲/۲۷)؛ متن با اصلاحات بعدی در منبع) — متن منبع «عدم رعایت مقررات یاد شده و ضوابط و مقررات شهرسازی تخلف از این قانون محسوب میشود»
این بندها در مقررات ساختمان با منبع فهرست شده‌اند. ویرایش‌های جدیدتر ممکن است متفاوت باشند؛ مرجع نهایی متن رسمی و ضوابط شهرداری است.
این مطلب راهنمای عمومی است و جایگزین مشاورهٔ مهندسی یا حقوقی نیست. برای پروندهٔ خودتان با شهرداری، سازمان نظام مهندسی ساختمان یا مشاور متخصص هماهنگ کنید.
پرسش‌های پرتکرار
پروانه ساختمان چیست؟
پروانهٔ ساختمانی که شهرداری یا سایر مراجع صدور پروانه ساختمان صادر میکنند؛ مجوز رسمی ساخت بر اساس نقشههایی که با ضوابط شهرسازی و مقررات ملی ساختمان کنترل شده است.
بدون پروانه میشود ساخت؟
طبق ماده ۱۰۰ قانون شهرداری، مالکان زمین و ملک در محدودهٔ شهر یا حریم آن باید پیش از شروع ساختمان پروانه بگیرند و شهرداری میتواند از عملیات ساختمانی بدون پروانه یا مخالف پروانه جلوگیری کند.
مراحل گرفتن پروانه ساختمان چیست؟
طبق شیوهٔ نامهٔ قدیمی مبحث ۲ (۱۳۸۴): دستور نقشه از شهرداری، کنترل نقشهٔ معماری، کنترل نقشههای اجرایی در سازمان نظام مهندسی استان (حداکثر یک ماه)، و معرفی مجری و ناظر. ترتیب و مدارک فعلی را شهرداری شما اعلام میکند.
نقشه را چه کسی باید بکشد؟
در مناطق مشمول ماده ۴ قانون نظام مهندسی، اشخاص حقیقی یا حقوقی دارای پروانهٔ اشتغال به کار و در حدود صلاحیتشان؛ شهرداری نقشهٔ بدون این امضا را نمیپذیرد.
برای زمینی که آب و برق ندارد هم پروانه میدهند؟
طبق مبحث ۴، پروانه برای زمینهایی است که امکان اتصال به شبکهٔ آب بهداشتی و برق دارند؛ در مناطق بدون شبکه، به تشخیص مرجع صدور پروانه، تأیید نحوهٔ تأمین آب و برق و تعهد اتصال پس از احداث شبکه لازم است.
هزینه و مدارک پروانه چقدر است؟
اینها از شهری به شهر دیگر فرق میکند و شهرداری و سازمان نظام مهندسی اعلام میکنند؛ آرکوایز عدد نمیدهد.
آرکوایز