آخرین بررسی: ۲۶ مهر ۱۴۰۵ · نمونه‌های آموزشی (نه نقشهٔ اجرایی)
هر کارت یک برنامهٔ فضایی با نمودار شماتیک است؛ روی آن بزنید تا جدول مساحتها، توضیح هر فضا و حداقل‌های مبحث ۴ را ببینید.
مقایسه بر اساس متراژ یا نوع دیگر: نقشه خانه ۱۰۰ متری (مقایسهٔ نمونهها) · نقشه ویلا و خانهٔ حیاط‌دار · نقشه آپارتمان ۳۰ تا ۱۵۰ متری · نقشه خانه دوبلکس (دوطبقه) · همهٔ نمونهها
در این ۴ نمونه جمع فضاها بین ۱۰۰ تا ۱۰۱ متر از ۱۲۰ متر زیربناست و فضاهای عمومی (نشیمن، ناهارخوری، آشپزخانه) از ۳۵ تا ۴۵٫۵ متر. دوبلکس با ۲۳٫۸ متر بیشترین سهم رفت‌وآمد را دارد، چون پلکان در هر دو طبقه جا می‌گیرد.
| نمونه | زیربنا | طبقه | خواب | فضاهای عمومی | فضاهای خصوصی | سرویس‌ها | ورودی و رفت‌وآمد | انباری و خدماتی |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| خانه ۱۲۰ متری دوخوابه | ۱۲۰ | ۱ | ۲ خواب | ۴۵٫۵ | ۲۶٫۵ | ۱۳٫۵ | ۸٫۵ | ۷ |
| آپارتمان ۱۲۰ متری سه‌خوابه | ۱۲۰ | ۱ | ۳ خواب | ۴۴ | ۳۴ | ۹٫۱ | ۱۰ | ۳٫۹ |
| ویلا فلت (یکطبقه) ۱۲۰ متری | ۱۲۰ | ۱ | ۳ خواب | ۴۴ | ۳۲٫۵ | ۹٫۲ | ۱۰٫۵ | ۳٫۸ |
| دوبلکس (دوطبقه) ۱۲۰ متری | ۱۲۰ | ۲ | ۳ خواب | ۳۵ | ۲۹٫۵ | ۵٫۷ | ۲۳٫۸ | ۶ |
همهٔ اعداد متر مربع‌اند و هر ستون جمع مساحت فضاهای همان گروه است: عمومی (نشیمن، ناهارخوری، آشپزخانه)، خصوصی (اتاق‌های خواب و کار)، سرویس‌ها (حمام، توالت، رختشویخانه)، رفت‌وآمد (ورودی، راهرو، پلکان) و خدماتی (انباری و کمد).
نمونهٔ آپارتمانی فرض می‌کند فقط دو ضلع (بالا و پایین) پنجره دارند و دو ضلع دیگر دیوار مشترک است؛ ورودی هم از ضلع کناری، سمت پاگرد ساختمان، است. سه نمونهٔ دیگر روی زمین مستقل‌اند و از چهار سمت می‌توانند پنجره داشته باشند. سهم رفت‌وآمد در آپارتمان ۱۰ متر و در ویلا فلت ۱۰٫۵ متر است؛ تفاوت اصلی در نور، حیاط و زمین است نه در اندازهٔ اتاقها.
خانهٔ دوخوابه اتاق‌های خواب ۱۵ و ۱۱٫۵ متری دارد و رختشویخانه و کمد لباس اختصاصی هم در آن آمده؛ ویلا فلت سه‌خوابه اتاق‌های ۱۳٫۵، ۱۰ و ۹ متری دارد. فضاهای عمومی در دوخوابه ۴۵٫۵ و در سه‌خوابه ۴۴ متر است؛ یعنی اتاق سوم عمدتاً از اندازهٔ اتاقها و فضاهای خدماتی کم شده است.
ویلا فلت ۱۲۰ متری پلکان ندارد ولی زمین بیشتری می‌خواهد: با سطح اشغال ۵۰٪ حدود ۲۴۰ متر. در دوبلکس ۶۰ + ۶۰ زیربنای هر طبقه حدود ۶۰ متر است و زمین لازم ۱۲۰ متر میشود؛ بهایش پلکانی است که ۷ متر در هر طبقه می‌برد (سهم رفت‌وآمد ۲۳٫۸ متر در برابر ۱۰٫۵ متر در ویلا فلت).
زمین لازم از تقسیم زیربنای طبقهٔ همکف بر سطح اشغال مجاز به‌دست می‌آید. جدول زیر برای نمونه‌هایی است که ساختمانی مستقل روی زمین خودشان‌اند (متر مربع):
| نمونه | زیربنای همکف | زمین با سطح اشغال ۶۰٪ | ۵۰٪ | ۴۰٪ |
|---|---|---|---|---|
| خانه ۱۲۰ متری دوخوابه | ۱۲۰ | ۲۰۰ | ۲۴۰ | ۳۰۰ |
| ویلا فلت (یکطبقه) ۱۲۰ متری | ۱۲۰ | ۲۰۰ | ۲۴۰ | ۳۰۰ |
| دوبلکس (دوطبقه) ۱۲۰ متری | ۶۰ | ۱۰۰ | ۱۲۰ | ۱۵۰ |
برای آپارتمان زمین جدا حساب نمی‌شود، پس در این جدول نیست.
این‌ها فقط مثال حسابی‌اند (بدون عقب‌نشینی و حیاط). سطح اشغال، تراکم، عقب‌نشینی و حداکثر ارتفاع مجاز را شهرداری برای زمین شما تعیین می‌کند؛ پیش از هر تصمیم استعلام کنید و عدد خودتان را در ماشین‌حساب سطح اشغال و تراکم بسنجید.
مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان (ویرایش سوم ۱۳۹۶، ویرایش جاری[۱]) برای فضاهای اقامت، آشپزخانه و سرویس‌ها حداقل مساحت دارد؛ مثلاً هر فضای اقامت دست‌کم ۶٫۵۰ متر مربع و عرض ۲٫۱۵ متر[۲، ۳]. در این نمونهها کوچک‌ترین اتاق خواب ۸ متر است. در صفحهٔ هر نمونه جدول کامل مبحث ۴ آمده و برای هر ۴ نمونه همهٔ ردیف‌های مساحت «هم‌خوان» است. این جدول فقط مساحتها را می‌سنجد؛ پهنای اتاقها، ارتفاع سقف، دید و نور را فقط نقشهٔ واقعی نشان می‌دهد و مهندس طراح و شهرداری کنترل می‌کنند. بقیهٔ حداقل‌ها را در حداقل مساحت و ابعاد طبق مبحث ۴ ببینید.
در محل‌های مشمول ماده ۴ قانون نظام مهندسی، شهرداری‌ها فقط نقشه‌هایی را می‌پذیرند که اشخاص دارای پروانهٔ اشتغال به کار امضا کرده باشند[۴]. پس این صفحه‌ها برای گفتگوی اولیه با معمار و مقایسهٔ چیدمان‌اند، نه جایگزین نقشه. مراحل بعد: پروانهٔ ساختمان، مهندس ناظر و چک‌لیست مراحل ساخت.
این بندها در مقررات ساختمان با منبع فهرست شده‌اند. ویرایش‌های جدیدتر ممکن است متفاوت باشند؛ مرجع نهایی متن رسمی و ضوابط شهرداری است.
این صفحه راهنمای عمومی و نمونهٔ آموزشی است و جایگزین مشاورهٔ مهندسی نیست. اعداد مساحت پیشنهادی‌اند؛ مقررات و ضوابط شهرداری را مرجع رسمی تعیین می‌کند.
در این صفحه بله: مجموع دو طبقه ۱۲۰ متر و هر طبقه حدود ۶۰ متر. گاهی ۱۲۰ را برای هر طبقه می‌گویند؛ پیش از مقایسه و قرارداد روشن کنید کدام معنا مد نظر است.
ویلای فلت همان ویلای یکطبقه است: همهٔ فضاها روی یک سطح قرار دارند و پلکان داخلی ندارد؛ در مقابل ویلای دوبلکس (دوطبقه) و تریبلکس (سهطبقه).
اگر سطح اشغال مجاز ۶۰٪ باشد حدود ۲۰۰ متر، اگر ۵۰٪ حدود ۲۴۰ متر و اگر ۴۰٪ حدود ۳۰۰ متر لازم است. سطح اشغال مجاز را شهرداری تعیین می‌کند؛ این‌ها فقط مثال حسابی‌اند.
به ساکنان و نیازتان بستگی دارد. با دو خواب اتاقها بزرگتر میشوند و جا برای رختشویخانه و کمد اختصاصی میماند (۱۵ و ۱۱٫۵ متر)؛ با سه خواب اتاقها یا فضای مشترک کوچکتر میشود (۱۳٫۵، ۱۰ و ۹ متر).
نه. نمودارها فقط نسبت مساحتها و همجواری فضاها را نشان میدهند و در، پنجره، ستون و ابعاد واقعی ندارند. نقشهٔ قابلارائه به شهرداری را باید شخص دارای پروانهٔ اشتغال تهیه و امضا کند.
نقشه خانه ۱۰۰ متری (مقایسهٔ نمونهها) · نقشه ویلا و خانهٔ حیاط‌دار · نقشه خانه دوبلکس (دوطبقه) · نقشه آپارتمان ۳۰ تا ۱۵۰ متری · همهٔ نمونه برنامه‌های فضایی · ماشین‌حساب سطح اشغال و تراکم · زیربنا، مفید و ناخالص · برنامهٔ فضایی با هوش مصنوعی
آرک‌وایز