آخرین بررسی: ۲۶ مهر ۱۴۰۵ · نمونهٔ آموزشی (نه نقشهٔ اجرایی)
«زیربنا» در این صفحه یعنی متراژ کل واحد با احتساب دیوارها و ستون‌ها؛ عددهای جدول فقط مساحت داخلی هر فضاست. جمع فضاها ۸۵٫۴ متر است و باقی (۱۴٫۶ متر، ۱۵٪) سهم دیوار، ستون و شفت تأسیسات است؛ تعریف دقیق متراژ در سند یا قرارداد شما ممکن است فرق کند (زیربنا، مفید و ناخالص).
| فضا | مساحت (م²) | توضیح |
|---|---|---|
| نشیمن | ۱۹ | پذیرایی اصلی؛ بهتر است رو به حیاط باشد. |
| ناهارخوری | ۸ | میز شش‌نفره یا کوچک‌تر؛ مجاور آشپزخانه و نشیمن تا رفت‌وآمد غذا کوتاه باشد. |
| آشپزخانه | ۸٫۵ | ردیف L یا U؛ کنار ناهارخوری قرار گرفته است. |
| خواب اصلی | ۱۲٫۵ | تخت دونفره و کمد؛ سرویس اختصاصی کنار آن. |
| خواب دوم | ۱۰ | اتاق فرزند. |
| خواب سوم | ۸٫۵ | اتاق فرزند دوم، مهمان یا کار. |
| سرویس خواب اصلی | ۳ | دوش و توالت خصوصی؛ به اتاق خواب اصلی چسبیده است. |
| حمام | ۳٫۸ | حمام مشترک اتاقهای دوم و سوم. |
| توالت | ۱٫۶ | توالت مهمان؛ نزدیک ورودی بهتر است. |
| ورودی و راهرو | ۷٫۵ | ورودی از سمت حیاط و راهروی رساندن به اتاق‌ها. |
| رختشویخانه | ۳ | ماشین لباسشویی و جای اتو؛ کنار آشپزخانه بهتر است تا لوله‌کشی مشترک شود. |
| جمع فضاها | ۸۵٫۴ | از زیربنای ۱۰۰ متر |
سهم هر گروه از جمع فضاها:
در این نمودار هر چهار ضلع ساختمان میتواند پنجره داشته باشد. پیکان سبز محل ورودی است. حاشیهٔ خط‌چین حیاط را نشان میدهد. این نمودار فقط نسبت مساحتها و همجواری فضاها را نشان میدهد؛ در، پنجره، ستون، دیوار باربر و ابعاد واقعی ندارد، پس نقشهٔ معماری یا اجرایی نیست و برای گرفتن پروانه یا ساخت قابل استفاده نیست.
همین برنامه را با هوش مصنوعی به یک تصویر سه‌بعدی ایده تبدیل کنید: نمودار این صفحه (با برچسب انگلیسی اتاق‌ها) برای مدل تصویر فرستاده میشود و یک نمای مبله با سبک و پالتی که انتخاب می‌کنید ساخته میشود. نیاز به ورود با موبایل دارد (روزانه ۲ تصویر رایگان). پلان خودتان را هم می‌توانید بارگذاری کنید: پلان به سه‌بعدی.
خروجی ایدهٔ تصویری است، نه نقشه؛ مقیاس، جای در و پنجره و مبلمان واقعی نیست و ممکن است چیدمان کمی عوض شود.
با ۸ متر ناهارخوری مستقل، نشیمن (۱۹ متر) برای مهمان و تلویزیون آزاد می‌ماند. اگر نشیمن و ناهارخوری را یک فضا بگیرید، فضای مشترک بازتر میشود ولی غذاخوری همیشه در دید مهمان است.
در خانهٔ حیاطدار معمولاً لباس بیشتری شسته و خشک میشود. رختشویخانهٔ ۳ متری کنار آشپزخانه ماشین لباسشویی و جای اتو را از آشپزخانه و حمام بیرون می‌برد و لوله‌کشی را مشترک میکند.
حیاط فقط نشان‌دهندهٔ وجود زمین اطراف است. جای ساختمان روی زمین، عقب‌نشینی‌ها و سطح اشغال را ضوابط شهرداری و شکل زمین تعیین میکند.
مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان (ویرایش سوم ۱۳۹۶، ویرایش جاری[۱۴]) برای تصرف‌های مسکونی حداقل‌هایی دارد. جدول زیر فقط مساحتها را می‌سنجد؛ پهنای اتاق‌ها، ارتفاع سقف، عرض در و دید و نور را فقط نقشهٔ واقعی نشان میدهد و مهندس طراح و شهرداری کنترل می‌کنند.
| حداقل در مبحث ۴ | در این برنامه | وضعیت |
|---|---|---|
| یکی از فضاهای اقامت دست‌کم ۱۲ م² (پهنا دست‌کم ۲٫۷۰ متر)[۱] | بزرگ‌ترین اتاق خواب («خواب اصلی»): ۱۲٫۵ م² | ✓ هم‌خوان |
| هر فضای اقامت دست‌کم ۶٫۵۰ م² و عرض ۲٫۱۵ متر[۲، ۳] | کوچکترین اتاق خواب («خواب سوم»): ۸٫۵ م² | ✓ هم‌خوان |
| آشپزخانه دست‌کم ۵٫۵ م² (فقط پخت‌وپز)، عرض دست‌کم ۱٫۸۰ متر[۴، ۵] | «آشپزخانه»: ۸٫۵ م² | ✓ هم‌خوان |
| فضای بهداشتی مستقل دست‌کم ۱٫۰۰ × ۱٫۲۰ متر (۱٫۲۰ م²)[۶] | کوچکترین («توالت»): ۱٫۶ م² | ✓ هم‌خوان |
بقیهٔ حداقل‌ها (سرویس، ارتفاع سقف، در، راهرو و پله) را در حداقل مساحت و ابعاد طبق مبحث ۴ ببینید. ضوابط شهرداری هر شهر ممکن است سخت‌گیرانه‌تر باشد و ویرایش‌ها تغییر می‌کنند؛ مرجع نهایی متن رسمی و مرجع صدور پروانه است.
میخواهید اعداد را تغییر دهید (مثلاً یک اتاق را کوچک‌تر کنید)؟ همین برنامه را در کنترل‌گر حداقل‌های مبحث ۴ باز کنید؛ مساحت، عرض و ارتفاع را با حداقل‌ها مقایسه میکند.
سطح اشغال نسبت زیربنای طبقهٔ همکف به مساحت زمین است. زیربنای طبقهٔ همکف این خانه حدود ۱۰۰ متر است. زمین لازم از تقسیم این عدد بر سطح اشغال مجاز به‌دست می‌آید (مثال حسابی، بدون عقب‌نشینی و حیاط):
| اگر سطح اشغال مجاز | زمین لازم حدود |
|---|---|
| ۴۰٪ | ۲۵۰ متر |
| ۵۰٪ | ۲۰۰ متر |
| ۶۰٪ | ۱۶۷ متر |
اینها فقط مثال حسابیاند. سطح اشغال، تراکم، عقب‌نشینی و حداکثر ارتفاع مجاز را شهرداری برای زمین شما تعیین میکند؛ پیش از هر تصمیم از شهرداری استعلام کنید.
ضوابط زمین خودتان (که شهرداری اعلام میکند) را در ماشین‌حساب سطح اشغال و تراکم وارد کنید تا ببینید این برنامه در آن جا میشود یا نه.
هر اتاق را تا حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد می‌توان کوچک یا بزرگ کرد، به شرط اینکه جمع فضاها ثابت بماند؛ ولی هر تغییر چیدمان را با مهندس طراح بررسی کنید.
در محل‌های مشمول ماده ۴ قانون نظام مهندسی، شهرداری‌ها فقط نقشه‌هایی را می‌پذیرند که اشخاص دارای پروانهٔ اشتغال به کار امضا کرده باشند[۱۵] و طراحی‌های معماری، سازه و تأسیسات باید توسط اشخاص حقوقی یا دفاتر مهندسی طراحی صلاحیت‌دار تهیه شود[۱۶]. پس این صفحه برای گفتگوی اولیه با معمار است، نه جایگزین نقشه. مراحل بعد: پروانهٔ ساختمان، مهندس ناظر و چک‌لیست مراحل ساخت.
این بندها در مقررات ساختمان با منبع فهرست شدهاند. ویرایش‌های جدیدتر ممکن است متفاوت باشند؛ مرجع نهایی متن رسمی و ضوابط شهرداری است.
این صفحه راهنمای عمومی و نمونهٔ آموزشی است و جایگزین مشاورهٔ مهندسی نیست. اعداد مساحت پیشنهادی‌اند؛ مقررات و ضوابط شهرداری را مرجع رسمی تعیین میکند.
اگر سطح اشغال مجاز ۶۰٪ باشد حدود ۱۶۷ متر، اگر ۵۰٪ حدود ۲۰۰ متر و اگر ۴۰٪ حدود ۲۵۰ متر لازم است. سطح اشغال مجاز را شهرداری تعیین میکند؛ اینها فقط مثال حسابیاند.
در نمونهٔ بدون حیاط فرض شده فقط دو ضلع (بالا و پایین) پنجره دارند و دو ضلع دیگر دیوار مشترک است؛ اینجا هر چهار ضلع میتواند پنجره داشته باشد، ورودی از حیاط است و ناهارخوری و رختشویخانه جدا شدهاند. در عوض زمین بیشتری لازم دارد.
کوچکترین اتاق خواب این نمونه ۸٫۵ متر است؛ برای تخت یکنفره و کمد کافی ولی بزرگ نیست. اگر اتاق بزرگتر میخواهید، دو خواب با اتاقهای بزرگتر بهتر است.
نه. نمودار فقط نسبت مساحتها و همجواری فضاها را نشان میدهد و در، پنجره، ستون و ابعاد واقعی ندارد. نقشهٔ قابلارائه به شهرداری را باید شخص دارای پروانهٔ اشتغال تهیه و امضا کند.
همهٔ نمونه برنامه‌های فضایی · خانه ۱۰۰ متری سه‌خوابه · خانه ۱۰۰ متری دوخوابه · ویلایی یک‌طبقه ۱۲۰ متری · برنامهٔ فضایی با هوش مصنوعی · ماشین‌حساب هزینهٔ ساخت · هزینهٔ ساخت هر متر
آرک‌وایز