۲۴ مبحث مقررات ملی ساختمان: فهرست، ویرایش‌ها و دانلود رسمی

آخرین بررسی: ۲۵ مهر ۱۴۰۵ · تهیه‌شده بر پایهٔ متن‌های منتشرشده با ذکر منبع

مقررات ملی ساختمان چیست؟

طبق قانون، تدوین اصول و قواعد فنی طراحی، محاسبه، اجرا، بهره‌برداری و نگهداری ساختمان‌ها بر عهدهٔ وزارت راه و شهرسازی است^[۱] و مقررات ملی ساختمان از مجموع این اصول و قواعد و آیین‌نامهٔ کنترل و اجرای آن‌ها تشکیل می‌شود.^[۲] هر «مبحث» یک حوزه را پوشش می‌دهد؛ مثلاً مبحث ۴ «الزامات عمومی ساختمان» و مبحث ۱۹ «صرفه‌جویی در مصرف انرژی» است.

مقررات ملی ساختمان در سراسر کشور اصول مشترک و یکسان لازم‌الاجرا دارد،^[۳] و شهرداری‌ها، مراجع صدور پروانه، مجریان، صاحبان حرفه‌های مهندسی و مالکان و کارفرمایان در محدودهٔ شمول آن مکلف به رعایتش‌اند؛ عدم رعایت تخلف از قانون است.^[۴] در مباحثی که هنوز تدوین نشده، منابع معتبر (ترجیحاً ملی) ملاک است.^[۵]

قانون می‌گوید مقررات ملی ساختمان هر سه سال یک بار متناسب با تغییر شرایط بازنگری می‌شود؛^[۶] برای همین ویرایش مباحث یکسان نیست و گاهی عوض می‌شود. پس هنگام استناد، پیش از هر چیز بپرسید «ویرایش کدام سال؟».

فهرست ۲۴ مبحث، ویرایش و دانلود رسمی

سایت رسمی دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان (inbr.ir) در بخش «دانلود مباحث» برای ۲۴ مبحث (اول تا بیست‌وچهارم) صفحهٔ دانلود دارد.^[۷] ستون ویرایش از «فهرست مواد آزمون مهندسی دورهٔ اول ۱۴۰۵» همان دفتر گرفته شده است؛ مبحث اول در آن فهرست ردیفی نداشت و ویرایش آن از روی جلد فایل رسمی ذکر شده است.^[۸] این جدول دفتر ثبت قانونی ویرایش‌ها نیست؛ پیش از هر تصمیم مهم، ویرایش جاری را با سایت رسمی و شهرداری تطبیق دهید.

پیوست لازم‌الاجرای مبحث ۴ (ضوابط حفاظتی – انتظامی ساختمان‌ها) هم در صفحهٔ مباحث سایت رسمی آمده است: صفحهٔ رسمی پیوست. فهرست کامل مباحث: صفحهٔ «مباحث مقررات ملی».

برای طراحی یا بازسازی خانه از کدام مباحث شروع کنیم؟

این فقط نقطهٔ شروع است و فهرست کامل الزامات نیست؛ فهرست دقیق را مهندس طراح، ناظر و شهرداری مشخص می‌کنند.

• مبحث ۴ (الزامات عمومی): حداقل مساحت و ابعاد فضاها، دسترسی‌ها، پله، نور و تهویهٔ فضاها. ویرایش، دانلود و فصل‌ها · حداقل‌های اتاق‌ها · کنترل‌گر حداقل‌ها
• مبحث ۳ (حفاظت در برابر حریق): مبحث ۴ خودش می‌گوید الزامات راه‌های خروج علاوه بر آن، مطابق مبحث سوم هم باید رعایت شود.^[۹]
• مباحث ۱۴ و ۱۹ (تأسیسات مکانیکی و صرفه‌جویی در انرژی): تعویض هوای فضاهای اقامت طبیعی یا مکانیکی باید مطابق این دو مبحث باشد.^[۱۰]
• مباحث ۱۳، ۱۶ و ۱۷ (برق، تأسیسات بهداشتی، گاز طبیعی): طراحی و اجرای تأسیسات؛ کار مهندس تأسیسات و ناظر است.
• مباحث ۶ تا ۱۰ (بارها، پی، بنایی، بتن‌آرمه، فولاد): سازه؛ به محاسب و ناظر سازه سپرده می‌شود و ابزار ما آن‌ها را نمی‌سنجد.
• مبحث ۲ (نظامات اداری): روند کلی پروانه و نظارت؛ خلاصه در پروانهٔ ساختمان.
• مبحث ۲۲ (مراقبت و نگهداری): برای بازسازی و دست‌کاری ساختمان موجود؛ خلاصه در بازسازی چه زمانی مجوز می‌خواهد.
• مبحث ۱ (تعاریف): معنی اصطلاحاتی مثل «سطح خالص»؛ نمونه در زیربنا، مفید و ناخالص.

چطور ویرایش جاری را مطمئن شویم؟

1. به صفحهٔ «مباحث مقررات ملی» در inbr.ir بروید و صفحهٔ دانلود همان مبحث را باز کنید.
2. روی جلد فایل و نامهٔ ابلاغ (اگر هست) ویرایش و تاریخ اجرا را ببینید؛ مثلاً در مبحث ۴ جلد «ویرایش سوم (۱۳۹۶)» را نشان می‌دهد و نامهٔ ابلاغ تاریخ اجرا دارد (جزئیات در صفحهٔ مبحث ۴).
3. مراقب بازنشرهای قدیمی در سایت‌های دیگر باشید: متن ویرایش‌های پیشین (مثلاً مبحث ۴ سال ۱۳۹۲) هنوز در جاهای زیادی دیده می‌شود.
4. برای پروندهٔ ساختمان خودتان، ضوابط محلی و نظر شهرداری و سازمان نظام مهندسی را هم بپرسید؛ ضوابط شهرسازی هر شهر جدا از مباحث است.

منابع

1. قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۳۳ (مصوب ۱۳۷۴/۱۲/۲۲ مجلس (تأیید شورای نگهبان ۱۳۷۴/۱۲/۲۷)؛ متن با اصلاحات بعدی در منبع) — متن منبع
   «به وسیله وزارت راه و شهرسازی تدوین خواهد شد»
2. قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۳۳ (مصوب ۱۳۷۴/۱۲/۲۲ مجلس (تأیید شورای نگهبان ۱۳۷۴/۱۲/۲۷)؛ متن با اصلاحات بعدی در منبع) — متن منبع
   «مجموع اصول و قواعد فنی و آیین‌نامه کنترل و اجرای آن‌ها مقررات ملی ساختمان را تشکیل می‌ دهند»
3. آیین‌نامه اجرایی ماده (۳۳) قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۳ (مصوب ۱۳۸۳/۴/۱۷ هیئت وزیران) — متن منبع
   «مقررات ملی ساختمان دارای اصول مشترک و یکسان لازم‌الاجرا در سراسر کشور است»
4. قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۳۴ (مصوب ۱۳۷۴/۱۲/۲۲ مجلس (تأیید شورای نگهبان ۱۳۷۴/۱۲/۲۷)؛ متن با اصلاحات بعدی در منبع) — متن منبع
   «عدم رعایت مقررات یاد شده و ضوابط ‌و مقررات شهرسازی تخلف از این قانون محسوب می‌شود»
5. آیین‌نامه اجرایی ماده (۳۳) قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۴ و تبصره (مصوب ۱۳۸۳/۴/۱۷ هیئت وزیران) — متن منبع
   «مقررات ملی ساختمان به عنوان تنها مرجع فنی و اصل حاکم»
6. قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۳۳، تبصره (مصوب ۱۳۷۴/۱۲/۲۲ مجلس (تأیید شورای نگهبان ۱۳۷۴/۱۲/۲۷)؛ متن با اصلاحات بعدی در منبع) — متن منبع
   «هر سه سال یک بار مورد بازنگری قرار می‌گیرد»
7. ویرایش جاری مباحث مقررات ملی ساختمان (فهرست رسمی آزمون)، صفحهٔ «مباحث مقررات ملی ساختمان» (inbr.ir) (فهرست منتشرشده در سایت رسمی (بررسی‌شده ۱۴۰۵/۰۷)) — متن منبع
   «دانلود مبحث بیست و چهارم»
8. ویرایش جاری مباحث مقررات ملی ساختمان (فهرست رسمی آزمون)، روی جلد (صفحهٔ ۱ فایل) (ویرایش اول ۱۳۹۲) — متن منبع
   «مبحث اول تعاریف دفتر مقررات ملّی ساختمان ویرایش اول 1392»
9. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۱-۱-۳ (ویرایش ۱۳۹۶: صفحهٔ ۴۳ چاپی) (ویرایش دوم ۱۳۹۲ (مقدار در ویرایش سوم ۱۳۹۶ جاری هم بدون تغییر است؛ با صفحهٔ PDF رسمی تطبیق داده شد)) — متن منبع
   «باید الزامات راه های خروج مطابق مبحث سوم مقررات ملی ساختمان نیز رعایت شود»
10. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۲-۳-۵ (ویرایش ۱۳۹۶: صفحهٔ ۵۳ چاپی) (ویرایش دوم ۱۳۹۲ (مقدار در ویرایش سوم ۱۳۹۶ جاری هم بدون تغییر است؛ با صفحهٔ PDF رسمی تطبیق داده شد)) — متن منبع
    «۵-۲-۳-۵ تمام فضاهای اقامت ، باید مطابق با مندرجات مباحث چهاردهم و نوزدهم»
11. آیین‌نامه اجرایی ماده (۳۳) قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۲ (مصوب ۱۳۸۳/۴/۱۷ هیئت وزیران) — متن منبع
    «مقررات ملی ساختمان، مجموعه اصول و قواعد فنی و ترتیب کنترل اجرای آنها است»

این بندها در مقررات ساختمان با منبع فهرست شده‌اند. ویرایش‌های جدیدتر ممکن است متفاوت باشند؛ مرجع نهایی متن رسمی و ضوابط شهرداری است.

این مطلب راهنمای عمومی است و جایگزین مشاورهٔ مهندسی یا حقوقی نیست. برای پروندهٔ خودتان با شهرداری، سازمان نظام مهندسی ساختمان یا مشاور متخصص هماهنگ کنید.

پرسش‌های پرتکرار

ابزارها و راهنماهای مرتبط

مبحث ۴: ویرایش جاری و دانلود · مقررات ساختمان با منبع · حداقل مساحت اتاق‌ها · کنترل‌گر حداقل‌های مبحث ۴ · پروانهٔ ساختمان