مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (الزامات عمومی ساختمان)
آخرین بررسی: ۲۵ مهر ۱۴۰۵ · تهیه‌شده بر پایهٔ متن‌های منتشرشده با ذکر منبع
خلاصهٔ پاسخ. ویرایش جاری مبحث ۴ «ویرایش سوم (۱۳۹۶)» است[۱۳] و طبق نامهٔ ابلاغ از ۱۳۹۶/۱۱/۱ برای اجرا ابلاغ شده است؛ فهرست رسمی مواد آزمون ۱۴۰۵ آن را با پیوست ۱۴۰۳ ذکر می‌کند. در این صفحه پیوند دانلود رسمی، فصلها با شمارهٔ صفحه و تغییرات راستی‌آزمایی‌شدهٔ ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶ را می‌بینید.
ویرایش جاری و تاریخ‌ها
ویرایش: فایل رسمی مبحث ۴ در سایت دفتر مقررات ملی روی جلد «ویرایش سوم (۱۳۹۶)» را دارد؛[۱۳] فهرست رسمی «مواد آزمون مهندسی دورهٔ اول ۱۴۰۵» نیز برای مبحث ۴ همین ویرایش را بههمراه پیوست لازمالاجرای آن (۱۴۰۳) آورده است.[۱۴]
ابلاغ: نامهٔ ابلاغ ویرایش سوم (شمارهٔ ۵۲۲۹۸/۱۰۰/۰۲ مورخ ۱۳۹۶/۱۰/۱۰ وزیر راه و شهرسازی) آن را از ۱۳۹۶/۱۱/۱ برای اجرا در کل کشور ابلاغ کرده است.[۱۵]
ویرایش ۱۳۹۲: همان نامه میگوید انقضای ویرایش ۱۳۹۲ دو سال پس از تاریخ ابلاغ است و تا آن زمان استفاده از هر دو ویرایش مجاز شمرده می‌شود.[۱۶] از آن زمان بیش از مدت یادشده گذشته و ملاک ویرایش ۱۳۹۶ است؛ اما متن ۱۳۹۲ هنوز در سایت‌های زیادی بازنشر می‌شود.
پیوست: «ضوابط حفاظتی و انتظامی ساختمانها» (پیوست لازمالاجرای مبحث ۴؛ مصوبهٔ ۱۴۰۳/۸/۶) طبق متن بازنشرشده در پایگاه اختبار از ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ اجرایی است و برای ساختمانهای جدید و پروژه‌های در حال اجرا لازم‌الاجرا اعلام شده است.[۱۷] محتوای فنی پیوست در پایگاه ما نیست؛ متن را از صفحهٔ رسمی پیوست ببینید.
نکتهٔ کاربردی: در بررسی ما (مهر ۱۴۰۵)، لایهٔ متنی فایل PDF ویرایش ۱۳۹۶ درست استخراج نمیشود و جستوجو یا کپی متن داخل آن ممکن است حروف به‌هم‌ریخته بدهد. برای رسیدن به بند موردنظر از جدول فصلهای پایین و شمارهٔ صفحهٔ چاپی استفاده کنید؛ شمارهٔ صفحهٔ PDF حدود ۱۴ واحد بیشتر از شمارهٔ چاپی است (مثلاً صفحهٔ چاپی ۵۳ در فایل صفحهٔ ۶۷ است).
فصلهای مبحث ۴ و شمارهٔ صفحه
مبحث ۴ ویرایش ۱۳۹۶ از نُه فصل تشکیل شده است.[۱۸] جدول از «فهرست مطالب» فایل رسمی نوشته شده و شمارهٔ صفحه‌ها همان شمارهٔ چاپی‌اند.
اصطلاحات مبحث (از جمله تعمیرات اساسی و جزئی، تغییر نوع تصرف، فضاهای مشاع)
۴-۳
دستهبندی فضاها، تصرفها و ساختمانها
۱۹
دستهبندی فضاها (۱۹)، دستهبندی و تعریف تصرفها (۱۹)، دستهبندی ساختمانها از نظر تعداد طبقات و نحوهٔ قرارگیری بر زمین (۳۰)
۴-۴
مقررات کلی
۳۱
ارتفاع و مساحت مجاز ساختمانها (۳۱)، الزامات کلی ساخت و قرارگیری (۳۳)، همجواری (۳۵)، شکل، حجم و نما (۳۶)، پیش‌آمدگی‌ها (۳۸)، امنیت و ایمنی متصرفین (۴۱)، مناسب‌سازی برای افراد دارای معلولیت و کم‌توان جسمی‌حرکتی (۴۱)
۴-۵
الزامات عمومی فضاها
۴۳
ورود، خروج، ارتباط و دسترس (۴۳)، فضاهای اقامت (۵۲)، اتاق‌ها و فضاهای اقامت چندمنظوره (۵۵)، اشتغال (۵۶)، پخت و آشپزخانه (۵۸)، بهداشتی (۶۰)، نیمه‌باز (۶۲)، باز (۶۳)، فضاها و عناصر واسط نورگیری و تهویه (۶۶)، توقفگاه خودرو (۶۸)، انبارها (۷۳)، نصب تأسیسات (۷۴)، سایر مشاعات و فضاهای خدماتی (۷۶)
دیوارها و کف و سقف (۹۹)، نازک‌کاری و پوشش‌ها و سقف‌های کاذب (۱۰۰)، بام مسطح (۱۰۲)، بام شیب‌دار و سقف نورگذر (۱۰۳)، در و پنجره (۱۰۴)، حفاظ‌ها، جان‌پناه‌ها و میله‌های دستگرد (۱۰۵)، آب‌بندی و عایق‌کاری رطوبتی و شومینه و دودکش (۱۰۷)، جزئیات عمومی ایمنی و امنیت (۱۰۸)، عایق‌کاری صوتی و حرارتی و تأسیسات (۱۱۲)، نگهداری و دفع زباله و سایر تجهیزات (۱۱۳)
از این مبحث چه چیزهایی را در سایت ما می‌توانید بسنجید؟
چه چیزهایی از ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶ عوض شد؟ (فقط موارد راستی‌آزمایی‌شده)
ما فقط مواردی را آورده‌ایم که متن هر دو ویرایش را کنار هم دیده‌ایم؛ این فهرست همهٔ تغییرات نیست. اگر به عدد قدیمی استناد شده، ببینید از کدام ویرایش است.
موضوع
ویرایش ۱۳۹۲ (منسوخ)
ویرایش ۱۳۹۶ (جاری)
حداکثر ارتفاع ساختمان یکطبقه (گروه ۱ تا ۳)
۵٫۳۰ متر (با زیرزمین دارای پنجرهٔ نورگیر از نما) / ۴٫۱۰ متر (بدون آن)[۱]
فقط برای ساختمانهای مورد استفادهٔ افراد دارای معلولیت و کم‌توانان جسمی‌حرکتی[۱۰]
حداقل پهنای راهروی مستقیم ۰٫۹۰ متر
برای راهروی با بار تصرف ۵۰ نفر یا کمتر (غیرالزامی برای معلولان)، بدون قید «غیر واقع در مسیر خروج»[۱۱]
فقط راهروهای غیرواقع در مسیر دسترس و خروج؛ راهروی واقع در مسیر خروج ۱٫۱۰ متر[۱۲]
تعریف‌های «تعمیرات اساسی» (مداخلات مالک در ساختار اصلی ساختمان)[۱۹] و «تغییر نوع تصرف و کاربری»[۲۰] در تعاریف ویرایش ۱۳۹۶ آمده‌اند؛ در بررسی ما در تعاریف ویرایش ۱۳۹۲ معادل صریحی برای آنها پیدا نکردیم.
محدودیت‌ها
این صفحه راهنمای دسترسی به متن رسمی است، نه جایگزین آن. بندهای مبحث ۴ که در پایگاه مقررات ما آمده‌اند فقط بخشی از فصلهای ۴-۴ تا ۴-۷ هستند؛ فصلهای ۴-۸ و ۴-۹ (ساختمانهای بلند، عناصر و جزئیات) و پیوست حفاظتی را بررسی نکرده‌ایم. ضوابط شهرداری هر شهر (تراکم، سطح اشغال، عقب‌نشینی) جدا از مبحث ۴ است و طرح مصوب شهری در صورت محدودیت بیشتر برای ارتفاع و مساحت ملاک است.[۲۱]
منابع
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۲ — منسوخ؛ فقط برای مقایسه)، بند ۴-۴-۲-۲-۱ (صفحهٔ ۳۶ چاپی) (ویرایش دوم ۱۳۹۲ (منسوخ)) — متن منبع «در گروه‌های ساختمانی ۱، ۲ و ۳ (در حالت یک طبقه)، در ساختمانهای دارای زیرزمین با پنجره نورگیر از نما، ۵/۳۰ متر و در ساختمانهای فاقد آن ۴/۱۰ متر»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۴-۱-۲-۱ (بند الف) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «یک طبقه)، در ساختمانهای دارای زیرزمین با پنجرهٔ نورگیر از نما، ۵/۸۰ متر و در ساختمانهای فاقد آن ۴/۹۰ متر»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۴-۱-۲-۱ (بند الف) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «دو طبقه)، در ساختمانهای دارای زیرزمین با پنجرهٔ نورگیر از نما، ۹ متر و در ساختمانهای فاقد آن ۸/۱۰ متر»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۲ — منسوخ؛ فقط برای مقایسه)، بند ۴-۴-۲-۲-۱ (صفحهٔ ۳۶ چاپی) (ویرایش دوم ۱۳۹۲ (منسوخ)) — متن منبع «در گروه‌های ساختمانی ۴ و ۵ (در حالت سه طبقه)، در ساختمانهای دارای زیرزمین با پنجره نورگیر از نما، حداکثر ۱۱/۷۰ متر و در ساختمانهای فاقد آن حداکثر ۱۰/۵۰ متر»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۴-۱-۲-۱ (بند ب) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «در ساختمانهای دارای زیرزمین با پنجرهٔ نورگیر از نما، حداکثر ۱۲/۲۰ متر و در ساختمانهای فاقد آن حداکثر ۱۱/۳۰ متر»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۴-۱-۲-۱ (بند ب) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «در ساختمانهای دارای زیرزمین با پنجرهٔ نورگیر از نما، حداکثر ۱۵/۴۰ متر و در ساختمانهای فاقد آن حداکثر ۱۴/۵۰ متر»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۲ — منسوخ؛ فقط برای مقایسه)، بند ۴-۵-۲-۸-۲ (صفحهٔ ۵۹ چاپی) (ویرایش دوم ۱۳۹۲ (منسوخ)) — متن منبع «در ورودی اصلی اتاق‌های اقامت باید دارای حداقل ۸۰ سانتی‌متر پهنای مفید و ۲۰۰ سانتی‌متر ارتفاع مفید باشد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۲-۸-۲ (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «در ورودی اصلی اتاق‌های اقامت باید دارای حداقل ۰/۸ متر پهنای مفید و ۲/۰۵ متر ارتفاع مفید باشد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۲ — منسوخ؛ فقط برای مقایسه)، بند ۴-۵-۱-۷-۵ (صفحهٔ ۵۲ چاپی) (ویرایش دوم ۱۳۹۲ (منسوخ)) — متن منبع «حداکثر تعداد پله‌های بین دو پاگرد باید ۱۲ پله باشد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۱-۷-۵ (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «حداکثر تعداد پله‌های بین دو پاگرد در ساختمانهای مورد استفاده افراد دارای معلولیت و کم‌توانان جسمی حرکتی باید ۱۲ پله»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۲ — منسوخ؛ فقط برای مقایسه)، بند ۴-۵-۱-۴-۳ (صفحهٔ ۴۹ چاپی) (ویرایش دوم ۱۳۹۲ (منسوخ)) — متن منبع «حداقل پهنای الزامی راهروهای مستقیم با بار تصرف ۵۰ نفر یا کمتر که قابل دسترس بودن آنها برای افراد معلول الزامی نباشد، ۰/۹ متر است»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۱-۴-۴ (راهروهای مستقیم غیر واقع در مسیر دسترس و خروج) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «با بار تصرف ۵۰ نفر یا کمتر که قابل دسترس بودن آنها برای افراد معلول الزامی نباشد، ۰/۹ متر است»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، روی جلد (صفحهٔ ۱ فایل) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «دفتر تدوین مقررات ملی ساختمان ویرایش سوم (۱۳۹۶)»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، فهرست مواد آزمون رشتهٔ عمران (نظارت)، ردیف ۷ (ویرایش ۱۳۹۶ (جاری) بههمراه پیوست لازم‌الاجرا (۱۴۰۳)) — متن منبع «مبحث چهارم (الزامات عمومی ساختمان) – ویرایش ۱۳۹۶ و پیوست لازم و الاجرای آن (ضوابط حفاظتی – انتظامی ساختمان ها)۱۴۰۳»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، نامهٔ ابلاغ (صفحهٔ «ث» فایل) (ویرایش سوم ۱۳۹۶ (جاری)) — متن منبع «جهت استحضار و صدور دستور برای اجراء از تاریخ ۹۶/۱۱/۱ در کل کشور، ابلاغ می‌گردد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، نامهٔ ابلاغ (صفحهٔ «ث» فایل) (ویرایش سوم ۱۳۹۶ (جاری)) — متن منبع «زمان انقضای ویرایش سال ۱۳۹۲ مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، دو سال بعد از تاریخ این ابلاغ خواهد بود»
پیوست لازمالاجرای مبحث چهارم: ضوابط حفاظتی و انتظامی ساختمانها، پیوست مبحث ۴؛ مصوبه ۱۴۰۳/۸/۶ (مصوبه ۱۴۰۳/۸/۶ وزارت راه و شهرسازی؛ اجرا از ۱۴۰۴/۲/۶) — متن منبع «از تاریخ ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ اجرایی خواهند شد. این الزامات برای تمامی ساختمانهای جدید و پروژه‌های در حال اجرا لازم‌الاجرا»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، فهرست مطالب (صفحه‌های «ذ»، «ر» و «ز» فایل) (ویرایش سوم ۱۳۹۶ (جاری)) — متن منبع «۴-۹ الزامات عمومی عناصر و جزئیات مهم ساختمان»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، فصل ۲ (تعاریف): تعمیرات اساسی (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «تعمیرات اساسی: عبارت است از مداخلات مالک در ساختار اصلی ساختمان»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، فصل ۲ (تعاریف): تغییر نوع تصرف و کاربری (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «تغییر نوع تصرف و کاربری: عبارت است از مداخله و تغییر نوع استفاده از تصرف و بنا»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۴-۱-۱-۱ (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «محدودیت‌های بیشتری برای ارتفاع و مساحت تعیین شده باشد، آن مقادیر در حوزهٔ طرح مذکور ملاک عمل قرار می‌گیرد»
این بندها در مقررات ساختمان با منبع فهرست شده‌اند. ویرایش‌های جدیدتر ممکن است متفاوت باشند؛ مرجع نهایی متن رسمی و ضوابط شهرداری است.
این مطلب راهنمای عمومی است و جایگزین مشاورهٔ مهندسی یا حقوقی نیست. برای پروندهٔ خودتان با شهرداری، سازمان نظام مهندسی ساختمان یا مشاور متخصص هماهنگ کنید.
پرسش‌های پرتکرار
ویرایش جاری مبحث ۴ کدام است؟
ویرایش سوم (۱۳۹۶)، بههمراه پیوست لازمالاجرای ضوابط حفاظتی – انتظامی (۱۴۰۳). طبق نامهٔ ابلاغ، ویرایش سوم از ۱۳۹۶/۱۱/۱ برای اجرا در کل کشور ابلاغ شده است.
ویرایش ۱۳۹۲ مبحث ۴ هنوز معتبر است؟
نامهٔ ابلاغ ویرایش ۱۳۹۶ میگوید انقضای ویرایش ۱۳۹۲ دو سال پس از تاریخ ابلاغ است و تا آن زمان هر دو ویرایش مجاز بودند؛ امروز ملاک ویرایش ۱۳۹۶ است. هنگام استناد به عددها ویرایش را بررسی کنید.
مبحث ۴ را از کجا دانلود کنم؟
از بخش «دانلود مباحث» سایت دفتر مقررات ملی ساختمان (inbr.ir)؛ فایل ویرایش ۱۳۹۶ با نام mabhas۴-۹۶.pdf است. پیوند مستقیم در همین صفحه آمده است.
چرا متن PDF مبحث ۴ جستوجو نمیشود؟
در بررسی ما لایهٔ متنی فایل درست استخراج نمیشود. از فهرست مطالب و شمارهٔ صفحهٔ چاپی استفاده کنید؛ جدول فصلها در همین صفحه آمده است.
فصلهای مبحث ۴ چیست؟
نُه فصل: ۴-۱ کلیات، ۴-۲ تعاریف، ۴-۳ دستهبندی فضاها، تصرفها و ساختمانها، ۴-۴ مقررات کلی، ۴-۵ الزامات عمومی فضاها، ۴-۶ نورگیری و تهویه، ۴-۷ مقررات اختصاصی تصرفها، ۴-۸ ساختمانهای بلند (گروه ۸) و ۴-۹ عناصر و جزئیات مهم ساختمان.
از ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶ حداکثر ارتفاع ساختمان عوض شد؟
بله؛ مثلاً ساختمان یکطبقه (گروه ۱ تا ۳) از ۵٫۳۰ (با زیرزمین دارای پنجرهٔ نورگیر) به ۵٫۸۰ متر و دوطبقه از ۸٫۵۰ به ۹٫۰۰ متر رسید؛ جدول مقایسه در همین صفحه است. در صورت محدودیت بیشتر در طرح مصوب شهری، همان ملاک است.
آرک‌وایز