آرک‌وایز › راهنماها › بالکن، تراس و ایوان طبق مبحث ۴ (با ارجاع به بند)
بالکن، تراس و ایوان طبق مبحث ۴ (با ارجاع به بند)
آخرین بررسی: ۲۶ مهر ۱۴۰۵ · تهیه‌شده بر پایهٔ متن‌های منتشرشده با ذکر منبع
خلاصهٔ پاسخ. در مبحث ۴ «بالکن» سطحی است که از دو یا سه طرف مستقیماً با هوای آزاد همجوار است و زیرش فضای بسته‌ای نیست؛ «مهتابی (تراس)» سطح روبازی است که بام بخشی از طبقهٔ زیرین است؛ و «ایوان» فضای مسقفی است که از یک طرف به هوای آزاد باز است[۱]. اگر کف فضای نیمهباز بیش از ۰٫۷۰ متر بالاتر از زمین یا فضای باز مجاور باشد، جانپناه دستکم ۱٫۱۰ متر لازم است[۲]. تبدیل بالکن یا ایوان به «محفظهٔ آفتابگیر» (مثلاً بستن با شیشه) فقط با مجوز شهرداری یا مرجع صدور پروانه مجاز است[۳].
بالکن، تراس، ایوان؛ تعریف‌ها
مبحث ۴ این فضاها را زیر عنوان «فضاهای نیمهباز» می‌آورد: فضاهایی که از داخل ساختمان دسترسی دارند و دستکم یک وجه آن‌ها به هوای آزاد باز است.[۱]
اصطلاح
تعریف مبحث ۴ (خلاصه)
بالکن
سطحی که از دو یا سه طرف مستقیماً در مجاورت هوای آزاد است و زیر آن فضای بسته‌ای نیست[۱]
بالکن کم‌عرض
بالکنی با عرض کمتر از ۰٫۵۰ متر و حداکثر به طول برابر عرض پنجره‌ای که تا کف امتداد دارد[۱]
مهتابی (تراس)
سطح روبازی از ساختمان که بام بخش‌هایی از طبقهٔ زیرین است[۱]
ایوان
فضای مسقفی که از یک طرف با هوای آزاد ارتباط مستقیم دارد[۱]
محفظهٔ آفتابگیر
فضای نیمه‌بازی که با مجوز شهرداری و در شرایط اقلیمی مناسب با سطوح شفاف پوشیده میشود یا از ابتدا برای استفاده از انرژی و نور آفتاب طراحی میشود[۱]
در گفتار روزمره «بالکن» و «تراس» را گاهی به‌جای هم می‌گویند؛ در این متن فرق آن‌ها این است که زیر بالکن فضای بسته نیست ولی تراس سطح روبازی روی بام بخشی از طبقهٔ پایین است.
قواعد فضاهای نیمهباز
آب باران و برف: جمعآوری و هدایت آن در همهٔ فضاهای نیمهباز با شیببندی و کفشوی یا ناودان الزامی است؛ هدایت و تخلیهٔ آبهای سطحی این فضاها به سطح معابر عمومی مجاز نیست.[۴]
جانپناه: اگر کف فضای نیمهباز در ارتفاعی بیش از ۰٫۷۰ متر از تراز زمین یا فضای باز مجاور باشد، جانپناه دستکم ۱٫۱۰ متر الزامی است؛ شکل و مصالح آن طبق بند ۴-۹-۹ است.[۲] جزئیات: ارتفاع نرده، فاصلهٔ میله‌ها و دستگرد.
عایق رطوبتی: ایوان‌ها و فضاهای نیمهباز (غیر از بالکن‌های کم‌عرض) باید عایق رطوبتی شوند.[۵]
نورگیری از ایوان: برای پنجره‌ای که از طریق ایوان نور می‌گیرد، سطح باز نمای ایوان مقابل پنجره در هر طبقه نباید کمتر از یک‌چهارم سطح کف سرپوشیده‌شده به‌اضافهٔ دو برابر سطح نورگذر الزامی فضای سکونت مجاور باشد؛ عرض (عمق) ایوان هم نباید بیشتر از دو برابر طول (نمای) آن باشد.[۶]
بالکن کم‌عرض: برای کاهش خطر در سوانح می‌توان از آن برای خروج از بازشوی امدادرسانی در جوار معبر شهری یا حیاط استفاده کرد.[۷]
بستن بالکن با شیشه یا پنجره
تبدیل ایوان و بالکن به محفظهٔ آفتابگیر تنها با مجوز شهرداریها و سایر مراجع صدور پروانهٔ ساختمان مجاز خواهد بود.[۳] در تعاریف مبحث ۴، محفظهٔ آفتابگیر همان فضای نیمه‌بازی است که با سطوح شفاف پوشیده میشود، و پوشاندن آن با سطوح شفاف در شرایط اقلیمی مناسب منوط به اخذ مجوز از شهرداری یا مرجع صدور پروانه است.[۸] پس «شیشه کشیدن» یا پنجره‌دار کردن بالکن، از نظر مبحث ۴ یک تغییر مجوزدار است. اگر مجوز بگیرید، این قیدها هم در محفظهٔ آفتابگیر اعمال میشود:
پنجرهٔ فضاهای بهداشتی و آشپزخانه نباید به محفظهٔ آفتابگیر باز شود؛ پس اگر پنجرهٔ آشپزخانه یا حمامتان رو به بالکن باز میشود، بستن بالکن با این بند ناسازگار است.[۹]
تأسیسات گرمایشی یا سرمایشی که از سوخت جامد، مایع یا گاز استفاده می‌کنند و دستگاه‌های هواده‌ای که به هوای تازه نیاز دارند در آن نصب نمی‌شوند، مگر هوای تازهٔ آن‌ها مستقیماً از فضای باز تأمین شود و دودکش مناسب داشته باشند.[۹]
اگر کف محفظه بیش از ۰٫۷۰ متر از تراز زمین یا فضای باز مجاور بالاتر باشد، جانپناه دستکم ۱٫۱۰ متر لازم است و اگر پنجره در ارتفاع کمتر از ۱٫۱۰ متر نصب شود، باید تا این ارتفاع حفاظ مناسب داشته باشد.[۱۰]
چه چیزی را نمی‌دانیم: اینکه شهرداری شهر شما مجوز بستن بالکن را می‌دهد یا نه، با چه شرایط و هزینه‌ای، و اینکه بستن بالکن در محاسبهٔ زیربنا یا تراکم اثر دارد یا نه، به ضوابط محلی بستگی دارد و در این منابع نیست. پیش از هر اقدام از شهرداری و مهندس ناظر بپرسید.
بالکن چقدر میتواند بیرون بزند؟
در بند ۴-۵-۷-۲ برای حداکثر پیشآمدگی بالکن عدد مشخصی داده نشده است؛ تعیین آن به الزامات پیش‌آمدگی‌های ساختمان (۴-۴-۵) و ضوابط شهرسازی مصوب ارجاع شده است.[۱۱] پیشآمدگی در معابر کمتر از ۱۲ متر پهنا و در بزرگراه‌ها، مگر در طرح یا ضوابط مصوب شهری به‌گونه‌ای دیگر تعیین شده باشد، مجاز نیست.[۱۲] جزئیات و عددها: پیشآمدگی ساختمان در معبر و ملک.
محدودیت‌ها
این صفحه فقط فصل‌های ۴-۲ (تعاریف)، ۴-۵-۷ (فضاهای نیمهباز) و ۴-۵-۹-۳ (محفظهٔ آفتابگیر) و چند بند مرتبط را نقل میکند. ضوابط محلی (عمق مجاز بالکن، مجوز و عوارض بستن بالکن، محاسبهٔ زیربنا)، مقاومت سازه‌ای نرده و بالکن، و تصرف‌هایی غیر از مسکونی را بررسی نکرده‌ایم.
سؤال دربارهٔ بالکن یا ایوان خودتان دارید؟ با مشاور هوشمند گفتگو کنید؛ پاسخ‌های مقرراتی با منبع نشان داده می‌شوند.
منابع
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، فصل ۲ (تعاریف): بند ۱۲-ت (صفحه‌های ۱۴ و ۱۵ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «بالکن: سطحی است که از دو یا سه طرف به طور مستقیم در مجاورت هوای آزاد قرار گرفته است و زیر آن به وسیلهٔ فضای بسته‌ای اشغال نگردیده باشد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۵-۷-۱-۴ و ۴-۵-۷-۱-۵ (صفحه‌های ۶۲ و ۶۳ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «در صورتیکه کف فضای نیمهباز ساختمان در ارتفاعی بیش از ۰/۷۰ متر از تراز زمین یا فضای باز مجاور قرار گیرد، تعبیهٔ جانپناه به ارتفاع حداقل ۱/۱۰ متر الزامی است»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۷-۱-۶ (صفحهٔ ۶۳ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «تبدیل ایوان و بالکن به محفظهٔ آفتابگیر، تنها با مجوز شهرداریها و سایر مراجع صدور پروانهٔ ساختمان مجاز خواهد بود»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۵-۷-۱-۲ و ۴-۵-۷-۱-۳ (صفحهٔ ۶۲ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «هدایت و تخلیهٔ آبهای سطحی فضاهای نیمهباز به سطح معابر عمومی مجاز نیست»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۹-۱۰-۱ و ۴-۹-۱۰-۲ (صفحهٔ ۱۰۷ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «بام‌های تخت، ایوان‌ها، فضاهای نیمهباز (غیر از بالکن‌های کم‌عرض)، کف‌های در تماس با زمین‌های نمناک، کف کلیه فضاهای بهداشتی در طبقات، دیوارهای زیرزمین و سایر دیوارهای در تماس با زمین نمناک، بدنه و کف و دیوار استخرها و منابع آب، باید عایق رطوبتی شوند»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۷-۴ (صفحهٔ ۶۳ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «سطح باز نمای ایوان مقابل پنجره در هر طبقه نباید کمتر از یک چهارم سطح کف سرپوشیده شده به اضافهٔ دو برابر سطح نورگذر الزامی فضای سکونت مجاور باشد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۷-۳ (صفحهٔ ۶۳ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «برای تقلیل خطر در سوانح، می‌توان از بالکن کم‌عرض برای خروج از بازشو امداد رسانی در جوار معبر شهری یا حیاط ساختمان استفاده کرد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، فصل ۲ (تعاریف): محفظهٔ آفتابگیر (ت-۵) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «در صورت اخذ مجوز از شهرداریها یا سایر مراجع صدور پروانهٔ ساختمانی، در شرایط اقلیمی مناسب با سطوح شفاف پوشیده»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۵-۹-۳-۵ و ۴-۵-۹-۳-۶ (صفحهٔ ۶۸ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «پنجرهٔ فضاهای بهداشتی و آشپزخانه نباید به آن محفظهٔ آفتابگیر باز شود»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۹-۳-۸ (صفحهٔ ۶۸ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «در صورتیکه کف محفظهٔ آفتابگیر در ارتفاعی بیش از ۰/۷۰ متر از تراز زمین یا فضای باز مجاور قرار گیرد، تعبیهٔ جانپناه به ارتفاع حداقل ۱/۱۰ متر الزامی است»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۷-۲ (صفحهٔ ۶۳ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «میزان حداکثر پیشآمدگی بالکن، در انطباق با الزامات ۴-۴-۵ این مقررات و ضوابط شهرسازی مصوب تعیین میشود»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۴-۵-۴ (صفحهٔ ۴۰ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «پیشآمدگی در معابر با پهنای کمتر از ۱۲ متر و در معابر موسوم به بزرگراه‌ها مجاز نیست»
این بندها در مقررات ساختمان با منبع فهرست شده‌اند. ویرایش‌های جدیدتر ممکن است متفاوت باشند؛ مرجع نهایی متن رسمی و ضوابط شهرداری است.
این مطلب راهنمای عمومی است و جایگزین مشاورهٔ مهندسی یا حقوقی نیست. برای پروندهٔ خودتان با شهرداری، سازمان نظام مهندسی ساختمان یا مشاور متخصص هماهنگ کنید.
پرسش‌های پرتکرار
فرق بالکن و تراس چیست؟
در مبحث ۴، بالکن سطحی است که از دو یا سه طرف با هوای آزاد همجوار است و زیر آن فضای بسته‌ای نیست؛ مهتابی (تراس) سطح روبازی است که بام بخشی از طبقهٔ زیرین است.
آیا میتوانم بالکن را با شیشه ببندم؟
طبق مبحث ۴ تبدیل ایوان و بالکن به محفظهٔ آفتابگیر تنها با مجوز شهرداریها و سایر مراجع صدور پروانهٔ ساختمان مجاز است؛ شرایط، هزینه و اثر آن بر زیربنا را شهرداری شما اعلام میکند. در محفظهٔ آفتابگیر پنجرهٔ آشپزخانه و فضاهای بهداشتی نباید به آن باز شود.
ارتفاع نرده بالکن چقدر باید باشد؟
اگر کف فضای نیمهباز بیش از ۰٫۷۰ متر بالاتر از زمین یا فضای باز مجاور باشد، جانپناه دستکم ۱٫۱۰ متر لازم است. فاصلهٔ خالی بین دو میلهٔ عمودی نباید از ۰٫۱۱ متر بیشتر باشد.
بالکن چقدر میتواند بیرون بزند؟
در بند ۴-۵-۷-۲ برای حداکثر پیشآمدگی بالکن عدد مشخصی داده نشده است؛ تعیین آن به الزامات پیشآمدگی ساختمان (۴-۴-۵) و ضوابط شهرسازی مصوب ارجاع شده است؛ عدد قابل استناد را شهرداری اعلام میکند.
آب بالکن را میشود به خیابان ریخت؟
نه؛ هدایت و تخلیهٔ آبهای سطحی فضاهای نیمهباز به سطح معابر عمومی مجاز نیست. جمعآوری آب با شیببندی و کفشوی یا ناودان الزامی است.
ایوان چقدر عمق داشته باشد؟
عرض (عمق) ایوان نباید بیشتر از دو برابر طول (نمای) آن باشد. برای نورگیری از پنجرهٔ ایوان، سطح باز نمای آن هم قیدی دارد که در متن بند ۴-۵-۷-۴ آمده است.
بالکن کم‌عرض یعنی چه؟
بالکنی با عرض کمتر از ۰٫۵۰ متر و حداکثر به طول برابر عرض پنجره‌ای که تا کف امتداد دارد؛ می‌توان آن را با مصالح غیربنایی و نرده ساخت و برای خروج از بازشوی امدادرسانی به کار برد.
آرک‌وایز