آرک‌وایز › راهنماها › ارتفاع نرده، فاصلهٔ میله‌ها و دستگرد پله طبق مبحث ۴ (با ارجاع به بند)
ارتفاع نرده، فاصلهٔ میله‌ها و دستگرد پله طبق مبحث ۴ (با ارجاع به بند)
آخرین بررسی: ۲۶ مهر ۱۴۰۵ · تهیه‌شده بر پایهٔ متن‌های منتشرشده با ذکر منبع
خلاصهٔ پاسخ. هرجا نصب جانپناه یا دستانداز الزامی باشد، ارتفاع آن از سطح فضا یا بام در دسترس دستکم ۱٫۱۰ متر و از لبهٔ پله یا سطح شیبدار دستکم ۰٫۹۰ متر است[۱]. فاصلهٔ خالی بین دو میلهٔ عمودی نباید از ۰٫۱۱ متر بیشتر باشد؛ یعنی کرهای به قطر بیش از ۰٫۱۱ متر نباید از هیچ قسمت نرده عبور کند[۲]. میلهٔ دستگردِ پله ۰٫۹۰ متر بالاتر از لب پله است و اگر مقطع دایره‌ای باشد قطر خارجی‌اش ۳۵ تا ۴۰ میلیمتر است[۳، ۴]. شیشهٔ جانپناه و دستانداز باید ایمن و غیرریزنده باشد[۵].
کجا نرده یا جانپناه لازم است؟
اختلاف سطح: جایی که اختلاف سطح بیش از ۰٫۷۰ متر باشد، باید با دستانداز یا جانپناه از سقوط افراد جلوگیری شود.[۶]
بالکن، ایوان و فضای نیمهباز: اگر کف در ارتفاعی بیش از ۰٫۷۰ متر از تراز زمین یا فضای باز مجاور باشد، جانپناه دستکم ۱٫۱۰ متر الزامی است و شکل و مصالح آن باید با قسمت ۴-۹-۹ بخواند.[۷]
محفظهٔ آفتابگیر (بالکن شیشهای): همان قاعدهٔ ۰٫۷۰ و ۱٫۱۰؛ و اگر پنجره در ارتفاع کمتر از ۱٫۱۰ متر نصب شود، حفاظ مناسب تا این ارتفاع.[۸]
پله و شیبراه: دستانداز شیبدار پله‌ها و شیب‌راه‌ها از لبهٔ پله یا سطح شیبراه دستکم ۰٫۹۰ متر.[۹]
میلهٔ دستگرد کجا الزامی است؟ (مگر ضوابط اختصاصی تصرف چیز دیگری بگوید) در دو طرف راه‌پله‌هایی که بیش از دو ارتفاع پله را طی می‌کنند و در مسیر دسترس یا خروج اصلی‌اند؛ در دو طرف شیب‌راه‌های مسیر دسترس یا خروج اصلی که بیش از ۰٫۱۵ متر ارتفاع و بیش از ۱٫۸۵ متر طول افقی دارند، و دستکم یک طرف شیب‌راه‌های دیگری که شیبشان بیش از ۸ درصد است؛ و در میانهٔ پهنای پله‌های بیش از ۱٫۸۰ متر عرض در مسیر دسترس یا خروج اصلی، تا همه همیشه در فاصلهٔ ۰٫۷۵ متر یا کمتر از یک میلهٔ دستگرد باشند.[۱۰]
پس نردهٔ بالکن و پشت‌بام ۱٫۱۰ متر است ولی میلهٔ دستگردِ کنار پله ۰٫۹۰ متر؛ این دو را با هم اشتباه نگیرید.
فاصلهٔ میله‌ها، میلهٔ افقی و شیشه
فاصلهٔ آزاد: بین دو نردهٔ عمودی دستانداز و جانپناه بیشتر از ۰٫۱۱ متر نباشد. اگر نرده تزئینی باشد، از هیچ قسمت آن نباید کرهای به قطر بیش از ۰٫۱۱ متر عبور کند.[۲] یک حساب ساده: اگر میلههای عمودی ۱۲ میلی‌متری باشند، فاصلهٔ محور تا محور آنها برای رعایت ۱۱ سانتیمتر فضای خالی حداکثر ۱۲٫۲ سانتیمتر می‌شود.
میلهٔ افقی: اگر از میلهٔ افقی استفاده شود، علاوه بر فاصلهٔ ۰٫۱۱ متر، طراحی باید طوری باشد که با تدابیری مثل شیب داخلی یا هلالی برگشته، از بالا رفتن کودکان و احتمال سقوط آنها جلوگیری شود.[۵]
شیشه: استفاده از شیشهٔ ایمن و غیرریزنده در جانپناهها و دستاندازهای دارای شیشه، به هر قطع و اندازه، الزامی است.[۵]
میلهٔ دستگرد پله و شیبراه
میلههای دستگرد باید در محل‌های تعیین‌شده نصب شوند، مگر آنکه مقررات اختصاصی تصرف‌ها چیز دیگری تعیین کرده باشد.[۳]
پیوسته و یکنواخت؛ هیچ قطعه یا عنصری آن را قطع نکند[۳]
انتهای میله
به سمت دیوار، حفاظ یا سطح تردد خم یا چرخیده شود، یا به دستگردِ خیزِ مجاور برسد، تا جراحت یا گیر کردن لباس پیش نیاید[۴]
امتداد
جایی که میله بین خیزهای مجاور پیوسته نیست: دستکم ۰٫۳۰ متر افقی از ابتدا و انتهای شیبراه و از بالاترین پیشانی پله؛ در پله‌ها از سمت پایین به اندازهٔ عمق یک کف پله بعد از پایین‌ترین پیشانی[۴]
این صفحه فقط بندهای ۴-۹-۹ (حفاظ‌ها، جانپناهها و میلههای دستگرد) و چند بند وابسته را نقل می‌کند. مقاومت سازه‌ای نرده و دستگرد در برابر بار (مبحث ۶)، الزامات اختصاصی تصرف‌های غیرمسکونی، شیب‌راهٔ افراد دارای معلولیت و جزئیات اجرای اتصال و مصالح را بررسی نکرده‌ایم؛ این‌ها را مهندس طراح و ناظر تعیین می‌کنند.
سؤال دربارهٔ نرده یا پلهٔ ساختمان خودتان دارید؟ با مشاور هوشمند گفتگو کنید؛ پاسخ‌های مقرراتی با منبع نشان داده می‌شوند.
منابع
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۹-۹-۱-۱ (صفحهٔ ۱۰۵ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «ارتفاع دست‌اندازها یا جانپناهها از سطح فضا یا بام در دسترس، باید حداقل ۱/۱۰ متر و از لبهٔ پله یا سطح شیبدار حداقل ۰/۹۰متر باشد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۹-۹-۱-۲ (صفحهٔ ۱۰۵ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «فاصلهٔ خالی بین دو نردهٔ عمودی دستانداز و جانپناه نباید بیشتر از ۰/۱۱ متر باشد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۹-۹-۲-۱ و ۴-۹-۹-۲-۲ (صفحه‌های ۱۰۵ و ۱۰۶ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «ارتفاع میلههای دستگرد که از لب پله و یا سطح کف تمام شده شیبراه اندازه‌گیری می‌شود، باید ۰/۹۰ متر باشد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۹-۹-۲-۳ تا ۴-۹-۹-۲-۵ (صفحهٔ ۱۰۶ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «میله دستگرد با مقطع دایره باید دارای قطر خارجی بین ۳۵ تا ۴۰ میلیمتر باشد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۹-۹-۱-۳ و ۴-۹-۹-۱-۴ (صفحهٔ ۱۰۵ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «استفاده از شیشهٔ ایمن و غیر ریزنده در جانپناهها و دستاندازهای دارای شیشه به هر قطع و اندازه، الزامی است»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۱-۱۱-۱ (ویرایش ۱۳۹۶: صفحهٔ ۵۰ چاپی) (ویرایش دوم ۱۳۹۲ (مقدار در ویرایش سوم ۱۳۹۶ جاری هم بدون تغییر است؛ با صفحهٔ PDF رسمی تطبیق داده شد) — توجه: در نقل‌قول بازنشر ۱۳۹۲ اعشار معکوس چاپ شده است (مثلاً «۰۵/۲» یعنی ۲٫۰۵)؛ عدد با صفحهٔ ویرایش ۱۳۹۶ تطبیق داده شد) — متن منبع «اختلاف سطح ها از ۷۰/۰ متر بیشتر باشد ، باید به وسیله دست انداز یا جان پناه»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۵-۷-۱-۴ و ۴-۵-۷-۱-۵ (صفحه‌های ۶۲ و ۶۳ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «در صورتیکه کف فضای نیمهباز ساختمان در ارتفاعی بیش از ۰/۷۰ متر از تراز زمین یا فضای باز مجاور قرار گیرد، تعبیهٔ جانپناه به ارتفاع حداقل ۱/۱۰ متر الزامی است»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۹-۳-۸ (صفحهٔ ۶۸ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «در صورتیکه کف محفظهٔ آفتابگیر در ارتفاعی بیش از ۰/۷۰ متر از تراز زمین یا فضای باز مجاور قرار گیرد، تعبیهٔ جانپناه به ارتفاع حداقل ۱/۱۰ متر الزامی است»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۱-۱۱-۲ (ویرایش ۱۳۹۶: صفحهٔ ۵۱ چاپی) (ویرایش دوم ۱۳۹۲ (مقدار در ویرایش سوم ۱۳۹۶ جاری هم بدون تغییر است؛ با صفحهٔ PDF رسمی تطبیق داده شد) — توجه: در نقل‌قول بازنشر ۱۳۹۲ اعشار معکوس چاپ شده است (مثلاً «۰۵/۲» یعنی ۲٫۰۵)؛ عدد با صفحهٔ ویرایش ۱۳۹۶ تطبیق داده شد) — متن منبع «از لبۀ پله یا سطح شیب راه باید حداقل ۹۰/۰ متر باشد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۱-۱۱-۳ (صفحهٔ ۵۱ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «در دو طرف راه‌پله‌هایی که بیش از دو ارتفاع پله را طی می‌کنند و در مسیرهای دسترس یا خروج اصلی ساختمان یا تصرف قرار دارند»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۹-۹-۲-۴ و ۴-۹-۹-۲-۶ (صفحهٔ ۱۰۶ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «اندازهٔ محیطی آن باید حداقل ۱۰۰ و حداکثر ۱۶۰ میلیمتر و حداکثر اندازهٔ قطر آن ۵۷ میلیمتر باشد»
این بندها در مقررات ساختمان با منبع فهرست شده‌اند. ویرایش‌های جدیدتر ممکن است متفاوت باشند؛ مرجع نهایی متن رسمی و ضوابط شهرداری است.
این مطلب راهنمای عمومی است و جایگزین مشاورهٔ مهندسی یا حقوقی نیست. برای پروندهٔ خودتان با شهرداری، سازمان نظام مهندسی ساختمان یا مشاور متخصص هماهنگ کنید.
پرسش‌های پرتکرار
ارتفاع نرده بالکن چقدر باید باشد؟
جانپناه یا دستانداز دستکم ۱٫۱۰ متر از سطح فضا یا بام در دسترس؛ و اگر کف فضای نیمهباز بیش از ۰٫۷۰ متر بالاتر از زمین یا فضای باز مجاور باشد، تعبیهٔ جانپناه ۱٫۱۰ متری الزامی است.
ارتفاع نرده پله چقدر است؟
ارتفاع دستانداز یا جانپناه از لبهٔ پله یا سطح شیبدار دستکم ۰٫۹۰ متر است و ارتفاع میلهٔ دستگرد، از لب پله یا کف تمامشدهٔ شیبراه، ۰٫۹۰ متر و در تمام طول یکنواخت. نردهٔ حفاظ بالکن یا فضای باز، جدا از آن، دستکم ۱٫۱۰ متر است.
فاصلهٔ میلههای نرده چقدر باید باشد؟
فاصلهٔ خالی بین دو نردهٔ عمودی بیشتر از ۰٫۱۱ متر (۱۱ سانتیمتر) نباشد؛ در نردههای تزئینی کرهای به قطر بیش از ۰٫۱۱ متر نباید از هیچ قسمت رد شود.
نردهٔ افقی (پلهای) برای بالکن مجاز است؟
مبحث ۴ استفاده از میلهٔ افقی را منع نکرده، ولی میخواهد طراحی (مثلاً با شیب داخلی یا هلالی برگشته) از بالا رفتن کودکان و احتمال سقوط آنها جلوگیری کند و فاصلهٔ ۰٫۱۱ متر هم رعایت شود.
نردهٔ شیشهای بالکن چه شرطی دارد؟
شیشه باید ایمن و غیرریزنده باشد؛ این الزام برای جانپناهها و دستاندازهای دارای شیشه به هر قطع و اندازه است.
قطر دستگیرهٔ پله چقدر باشد؟
برای مقطع دایره، قطر خارجی ۳۵ تا ۴۰ میلیمتر؛ برای مقطع غیردایرهای اندازهٔ محیطی ۱۰۰ تا ۱۶۰ میلیمتر و حداکثر قطر ۵۷ میلیمتر. فاصلهٔ آزاد تا دیوار دستکم ۴۰ میلیمتر و لبهها با شعاع دستکم ۲٫۵ میلیمتر گرد باشند.
آرک‌وایز