آرک‌وایز › راهنماها › حیاط خلوت، پاسیو و گودال‌باغچه طبق مبحث ۴ (با ارجاع به بند)
حیاط خلوت، پاسیو و گودال‌باغچه طبق مبحث ۴ (با ارجاع به بند)
آخرین بررسی: ۲۶ مهر ۱۴۰۵ · تهیه‌شده بر پایهٔ متن‌های منتشرشده با ذکر منبع
خلاصهٔ پاسخ. در ساختمان‌های گروه ۱ تا ۵ (تا چهار طبقه)، حیاط خلوت یا پاسیویی که نور و تهویهٔ اتاقهای اقامت یا اشتغال را در طبقات تأمین میکند دستکم ۱۲ مترمربع مساحت و ۳ متر عرض دارد؛ اگر فقط برای آشپزخانه یا انبار باشد، دستکم ۶ مترمربع و ۲ متر عرض[۱]. گودال‌باغچه‌ای که نور و تهویهٔ فضاهای سکونت و اشتغال زیرزمین را تأمین کند، دستکم ۲۰ مترمربع و ۴٫۵ متر عرض می‌خواهد[۲]. این‌ها «مگر آنکه مقررات اختصاصی تصرف چیز دیگری بگوید» اعتبار دارند و برای زمین‌های کمتر از ۲۰۰ مترمربع درصدهای جداگانه‌ای هم آمده است[۳].
حیاط بیرونی، حیاط خلوت، پاسیو و گودال‌باغچه چه فرقی دارند؟
اصطلاح
تعریف مبحث ۴ (خلاصه)
حیاط بیرونی
فضایی باز و بیرون از سطح زیربنا که بیشتر نورگیری ساختمان از آن تأمین می‌شود؛ نسبت آن به زیربنای همکف را طرح‌های توسعهٔ شهری تعیین می‌کنند[۴]
حیاط خلوت
فضایی باز، کوچکتر از حیاط بیرونی و معمولاً در منتهیالیه دیگر ساختمان، که ممکن است در تمام عرض زمین یا بخشی از آن باشد[۴]
حیاط‌های داخلی
فضاهای بازی در میان زیربنای ساختمان برای تأمین نور و هوای فضاهای داخلی[۴]
پاسیو
فضای باز و محصور بهوسیلهٔ جدارهها که اضلاعش معمولاً در تمام ارتفاع ساختمان امتداد دارد و نور و تهویهٔ بخشی از ساختمان را در طبقات تأمین میکند[۵]
گودال‌باغچه
فضای باز در ساختمان‌های گروه ۳ که در میان ساختمان قرار دارد و کف آن معمولاً پایینتر از تراز طبقهٔ همکف است[۵]
حیاط مرکزی
فضای باز طبقهٔ همکف ساختمان‌های گروه ۳ که از دو طرف یا بیشتر با حجم‌های ساختمانی همان پلاک محصور شده است[۵]
گروه‌های ساختمانی: گروه ۱ تا ۳ یک و دو طبقه، گروه ۴ و ۵ سه و چهار طبقه، گروه ۶ و ۷ بیش از چهار طبقه تا ۲۳ متر و گروه ۸ ساختمان‌های بلند بالای ۲۳ متر است.[۶]
حداقل مساحت و عرض
مورد
حداقل
حیاط خلوت یا پاسیو برای نور و تهویهٔ فضاهای اقامت یا اشتغال در طبقات (گروه ۱ تا ۵)
فاصلهٔ دیوارهای پنجره‌های مقابل وقتی فضاهای دو تصرف مستقل از یک حیاط خلوت یا پاسیو نور می‌گیرند
۳ متر، «در هیچ شرایطی» کمتر نباشد (مگر مقررات اختصاصی تصرف چیز دیگری بگوید)[۷]
پاسیو در ساختمان‌های گروه ۶ و ۷ (بیش از چهار طبقه)
به تشخیص مهندس طراح معماری و تأیید شهرداری یا مرجع صدور پروانه، بر پایهٔ نیاز نورگیری همهٔ طبقات[۸]
همهٔ ردیف‌های بالا «مگر آنکه در مقررات اختصاصی تصرف‌ها به‌گونه‌ای دیگر بیان شده باشد» هستند؛ مقررات اختصاصی تصرف مسکونی در فصل ۴-۷ مبحث ۴ است.
زمین کمتر از ۲۰۰ مترمربع
برای ساختمان‌های گروه ۱ تا ۵ در زمین‌های کمتر از ۲۰۰ مترمربع، مبحث ۴ مساحت الزامی حیاط خلوت یا پاسیو را (با رعایت سایر الزامات سطح و اندازهٔ آن‌ها در تصرف موردنظر) دستکم ۶ درصد مساحت زمین برای نورگیری فضاهای اقامت یا اشتغال و دستکم ۳ درصد برای نورگیری آشپزخانه میگذارد؛ عرض الزامی حیاط خلوت (با رعایت مقررات سطح امدادرسانی) در زمین‌های ۲۰۰ مترمربع و بزرگ‌تر دستکم ۳ متر و در زمین‌های کوچکتر دستکم ۲ متر است.[۳]
مثال حسابی از همین درصدها (فقط ضرب، نه تفسیر):
مساحت زمین (مترمربع)
۶٪ برای اتاقها (مترمربع)
۳٪ برای آشپزخانه (مترمربع)
۱۰۰
۶
۳
۱۲۰
۷٫۲
۳٫۶
۱۵۰
۹
۴٫۵
۱۸۰
۱۰٫۸
۵٫۴
یک ابهام: متن بند ۴-۵-۸-۳-۷ نمی‌گوید این درصدها با حداقل ثابت ۱۲ یا ۶ مترمربع بندهای قبلی چطور جمع می‌شوند. برای زمین‌های کوچک، تفسیر را پیش از طراحی از شهرداری و مهندس طراح بپرسید و عدد بالا را به‌تنهایی مبنای کار نکنید.
گودال‌باغچه و نور زیرزمین
گودال‌باغچه (حیاط داخلی محصور) اگر برای نور و تهویهٔ فضاهای سکونت و اشتغال در زیرزمین به کار رود، دستکم ۲۰ مترمربع و ۴٫۵ متر عرض دارد؛ برای نور و تهویهٔ فضاهای دیگر، ابعادش باید امکان تأمین نور و تهویه را مطابق الزامات همان فضاها و مقررات پاسیو و حیاط خلوت فراهم کند.[۲]
برای نور و هوای فضاهای اقامت و اشتغال، فقط سطوحی گودال‌باغچه حساب می‌شوند که همهٔ نقاط کف آن در سطح افقی، با مخروطی فرضی با زاویهٔ رأس ۴۵ درجه، مستقیماً از گشودگی آسمان برخوردار باشند.[۲]
مسقف کردن گودال‌باغچه مجاز نیست؛ در کف آن باید تمهیدات هدایت و دفع نزولات جوی و دسترسی مناسب برای رسیدگی و نظافت پیش‌بینی شود.[۲]
مجرای خارجی نور و هوا و گودال‌باغچه برای پارکینگ زیرزمین فقط تا یک طبقهٔ زیرزمین پذیرفته شده است؛ جزئیات در ابعاد پارکینگ.[۹]
قواعد دیگر حیاط خلوت و پاسیو
نظافت: همهٔ حیاط‌های خلوت و پاسیوها باید دسترسی مناسب برای نظافت داشته باشند.[۷]
مسقف کردن پاسیو: اگر پاسیو با مصالح شفاف مسقف شود، بازشوهای مناسب و کافی برای تهویهٔ طبیعی آن الزامی است.[۷]
پیش‌آمدگی به داخل پاسیو: هیچ قسمت ساختمان نباید به داخل حیاط‌های کوچک محصور (پاسیوها) که برای نورگیری و تهویه تعبیه می‌شوند پیش‌آمدگی داشته باشد.[۱۰]
همجواری با پارکینگ: پاسیوی نور و تهویهٔ اتاقها نباید تا فضای پارکینگ ادامه یابد، مگر کاملاً دوربندی شده باشد؛ نورگیر سقفی بدون بازشو بین پارکینگ و پاسیو با مصالح غیرریزنده مقاوم در برابر ضربه و حرارت و آتش بلامانع است.[۱۱]
دسترسی: در ساختمان‌های دارای بیش از یک واحد، دسترسی به حیاط بیرونی باید به‌صورت راهرو یا پلکان مستقل از واحدها برای همهٔ ساکنان فراهم باشد؛ فضاهای باز مجاور معبر عمومی باید با دیوار، نرده یا حصار فضای سبز از معبر جدا شوند؛ و کف همهٔ فضاهای باز شیب‌بندی و سیستم دفع آب سطحی لازم دارد.[۱۲] دسترسی به حیاط خلوتِ ساختمان‌های گروه ۴ و ۶ که به معبر اصلی راه ندارد، بند جداگانه‌ای دارد.[۱۳]
محدودیت‌ها
این صفحه فقط بندهای ۴-۲-۱۲ و ۴-۵-۸ و چند بند وابسته را نقل میکند. محاسبهٔ نورگیری فضاها (فصل ۴-۶)، ضوابط ساختمان‌های گروه ۸، مقررات اختصاصی تصرف‌ها و ضوابط محلی شهرداری (عقب‌نشینی، حیاط الزامی، سطح اشغال) را بررسی نکرده‌ایم.
سؤال دربارهٔ نورگیری یا حیاط ساختمان خودتان دارید؟ با مشاور هوشمند گفتگو کنید؛ پاسخ‌های مقرراتی با منبع نشان داده می‌شوند.
منابع
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۵-۸-۳-۵ و ۴-۵-۸-۳-۶ (صفحهٔ ۶۵ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «حیاط‌های خلوت یا پاسیوهایی که برای تأمین نور و تهویهٔ فضاهای اقامت یا اشتغال در طبقات پیش‌بینی می‌شوند، باید دارای حداقل ۱۲ مترمربع مساحت با حداقل ۳ متر عرض باشند»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۵-۸-۴-۱ تا ۴-۵-۸-۴-۴ (صفحهٔ ۶۶ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «باید دارای حداقل ۲۰ مترمربع مساحت و حداقل ۴/۵ متر عرض باشند»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۵-۸-۳-۷ و ۴-۵-۸-۳-۸ (صفحهٔ ۶۵ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «مساحت الزامی حیاط خلوت یا پاسیو، با رعایت سایر الزامات مربوط به سطح و اندازهٔ آن‌ها در تصرف موردنظر، برای نورگیری فضاهای اقامت یا اشتغال، حداقل ۶ درصد مساحت زمین، و برای نورگیری آشپزخانه، حداقل ۳ درصد مساحت زمین است»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، فصل ۲ (تعاریف): بند ۱۲ (صفحهٔ ۱۴ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «حیاط خلوت: فضائی باز است، کوچکتر از حیاط بیرونی و معمولاً در منتهیالیه دیگر ساختمان که ممکن است در تمام عرض زمین و یا در قسمتی از آن قرار گیرد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، فصل ۲ (تعاریف): بند ۱۲ (صفحهٔ ۱۴ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «پاسیو: فضائی باز است، که به وسیلهٔ جداره‌هایی محصور شده و به طور معمول اضلاع آن در تمام ارتفاع ساختمان امتداد یافته، و وظیفهٔ تأمین نور و تهویهٔ بخشی از ساختمان را در طبقات بر عهده دارد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۳-۳ (صفحهٔ ۳۰ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «گروه ۴: ساختمان‌های ردیفی و متصل (دارای درز انقطاع الزامی)؛ گروه ۵: ساختمان‌های مجزا و منفصل»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۵-۸-۳-۲، ۴-۵-۸-۳-۳ و ۴-۵-۸-۳-۱۰ (صفحه‌های ۶۴ تا ۶۶ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «فاصلهٔ دیوارهای پنجره‌های مقابل آن‌ها از هم نباید در هیچ شرایطی کمتر از ۳ متر باشد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۵-۸-۳-۹ و ۴-۵-۸-۳-۱۱ (صفحه‌های ۶۵ و ۶۶ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «تعیین اندازه‌های مورد نیاز برای پاسیو با افزایش طبقات در ساختمان‌های گروه‌های ۶ و ۷»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۵-۱۰-۴-۳ و ۴-۵-۱۰-۵-۲ (صفحهٔ ۷۲ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «استفاده از این فضاها و عناصر تنها برای یک طبقه زیرزمین مجاز است»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۴-۵-۴ (صفحهٔ ۴۰ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «پیش‌آمدگی در معابر با پهنای کمتر از ۱۲ متر و در معابر موسوم به بزرگراه‌ها مجاز نیست»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۸-۳-۴ (صفحه‌های ۶۴ و ۶۵ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «نباید تا فضای توقفگاه ادامه یابند، مگر آنکه کاملاً به نحوی دوربندی شده باشند که امکان انتقال دود یا صدای توقفگاه به فضاهای اقامت و اشتغال وجود نداشته باشد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بندهای ۴-۵-۸-۱-۲ و ۴-۵-۸-۱-۳ و ۴-۵-۸-۲-۱ (صفحهٔ ۶۴ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «در تمام ساختمان‌های دارای بیشتر از یک واحد تصرف، باید دسترسی به حیاط بیرونی، به صورت راهرو یا پلکان مستقل از واحدها، برای تمام ساکنان و استفاده‌کنندگان ساختمان فراهم باشد»
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان، بند ۴-۵-۸-۳-۱ (صفحهٔ ۶۴ چاپی) (ویرایش سوم ۱۳۹۶) — متن منبع «برای دسترسی به حیاط خلوت می‌توان از داخل ساختمان، و یا به صورت ویژه، از واحد یا واحدهایی که در طبقه همکف قرار دارند، استفاده نمود»
این بندها در مقررات ساختمان با منبع فهرست شده‌اند. ویرایش‌های جدیدتر ممکن است متفاوت باشند؛ مرجع نهایی متن رسمی و ضوابط شهرداری است.
این مطلب راهنمای عمومی است و جایگزین مشاورهٔ مهندسی یا حقوقی نیست. برای پروندهٔ خودتان با شهرداری، سازمان نظام مهندسی ساختمان یا مشاور متخصص هماهنگ کنید.
پرسش‌های پرتکرار
حیاط خلوت چیست و حداقل ابعادش چقدر است؟
فضایی باز، کوچکتر از حیاط بیرونی و معمولاً در منتهیالیه دیگر ساختمان. اگر برای نور و تهویهٔ اتاقهای اقامت یا اشتغال در طبقات باشد (ساختمان گروه ۱ تا ۵)، دستکم ۱۲ مترمربع با ۳ متر عرض؛ برای آشپزخانه یا انبار دستکم ۶ مترمربع با ۲ متر عرض.
پاسیو چیست؟
فضای باز و محصور بهوسیلهٔ جدارهها که اضلاعش معمولاً در تمام ارتفاع ساختمان امتداد دارد و نور و تهویهٔ بخشی از ساختمان را در طبقات تأمین میکند. حداقل ابعاد آن همان ارقام حیاط خلوت است.
فرق پاسیو و حیاط خلوت چیست؟
حیاط خلوت فضایی باز در منتهیالیه ساختمان است که ممکن است در تمام عرض زمین یا بخشی از آن باشد؛ پاسیو فضای باز محصور به جدارههاست که معمولاً در تمام ارتفاع ساختمان امتداد دارد. ابعاد لازم برای نورگیری هر دو یکی است.
گودال باغچه چیست و برای نور زیرزمین چقدر باید باشد؟
فضایی باز در میان ساختمان (گروه ۳) که کف آن پایینتر از همکف است. اگر نور و تهویهٔ فضاهای سکونت و اشتغال زیرزمین را تأمین کند، دستکم ۲۰ مترمربع و ۴٫۵ متر عرض و مخروط فرضی ۴۵ درجه از گشودگی آسمان؛ مسقف کردنش مجاز نیست.
زمین ۱۵۰ متری حیاط خلوت چقدر باید باشد؟
برای زمین کمتر از ۲۰۰ مترمربع، مبحث ۴ دستکم ۶ درصد مساحت زمین (۹ مترمربع) برای نورگیری فضاهای اقامت و ۳ درصد (۴٫۵ مترمربع) برای آشپزخانه و عرض دستکم ۲ متر میگذارد؛ ولی رابطهٔ این درصد با حداقل ثابت ۱۲ مترمربع در متن صریح نیست و باید با شهرداری و مهندس طراح روشن شود.
می‌شود پاسیو را سقف زد؟
بله، با مصالح شفاف و با بازشوهای مناسب و کافی برای تهویهٔ طبیعی. گودال‌باغچه را نمی‌شود مسقف کرد.
پاسیو کنار پارکینگ چه شرطی دارد؟
پاسیوی نور و تهویهٔ اتاقها نباید تا فضای پارکینگ ادامه یابد، مگر کاملاً دوربندی شده باشد تا دود یا صدای پارکینگ به فضاهای اقامت و اشتغال نرسد.
آرک‌وایز