نقشه خانه دوطبقه ۲۰۰ متری (۱۰۰ + ۱۰۰): مساحت هر فضا و پلان شماتیک دو طبقه

آخرین بررسی: ۲۵ مهر ۱۴۰۵ · نمونهٔ آموزشی (نه نقشهٔ اجرایی)

برنامهٔ فضایی: مساحت هر فضا

«زیربنا» در این صفحه یعنی متراژ کل واحد با احتساب دیوارها و ستون‌ها؛ عددهای جدول فقط مساحت داخلی هر فضاست. جمع فضاها ۱۶۸ متر است و باقی (۳۲ متر، ۱۶٪) سهم دیوار، ستون و شفت تأسیسات است؛ تعریف دقیق متراژ در سند یا قرارداد شما ممکن است فرق کند (زیربنا، مفید و ناخالص).

سهم هر گروه از جمع فضاها:

نمودار شماتیک چیدمان

در این نمودار هر چهار ضلع ساختمان می‌تواند پنجره داشته باشد. پیکان سبز محل ورودی است. حاشیهٔ خط‌چین حیاط را نشان می‌دهد. پلکان با خطوط موازی مشخص شده و در دو طبقه یک جاست. این نمودار فقط نسبت مساحت‌ها و هم‌جواری فضاها را نشان می‌دهد؛ در، پنجره، ستون، دیوار باربر و ابعاد واقعی ندارد، پس نقشهٔ معماری یا اجرایی نیست و برای گرفتن پروانه یا ساخت قابل استفاده نیست.

ویژگی‌های همین چیدمان

• طبقه همکف: «آشپزخانه» و «ناهارخوری» دیوار مشترک دارند.
• طبقه همکف: «ناهارخوری» و «نشیمن» کنار هم‌اند.
• طبقه همکف: «ورودی و پذیرایی» به «نشیمن» می‌رسد.
• طبقه همکف: اتاق‌های خواب از راهرو یا پلکان باز می‌شوند و مستقیماً از نشیمن دسترسی ندارند.
• طبقه همکف: همهٔ اتاق‌های خواب، نشیمن و آشپزخانه دست‌کم یک دیوار خارجی دارند.
• طبقه اول: «پاگرد و راهرو» مستقیم به راه‌پله وصل است.
• طبقه اول: «سرویس خواب اصلی» کنار «خواب اصلی» قرار گرفته است.
• طبقه اول: «کمد و انباری» کنار «خواب اصلی» است.
• طبقه اول: اتاق‌های خواب از راهرو یا پلکان باز می‌شوند و مستقیماً از نشیمن دسترسی ندارند.
• طبقه اول: همهٔ اتاق‌های خواب، نشیمن و آشپزخانه دست‌کم یک دیوار خارجی دارند.

چرا این تقسیم‌بندی؟

اتاق مهمان در همکف

یک اتاق بدون نیاز به پله برای مهمان یا سالمند، هم‌زمان با توالت مهمان در همکف.

اتاق خانوادگی در طبقهٔ اول

اتاق ۱۲ متری در طبقهٔ بالا باعث می‌شود تلویزیون و درس بچه‌ها از پذیرایی همکف جدا بماند.

پلکان بزرگ‌تر

پلکان با ۸ متر در هر طبقه راحت‌تر است و می‌توان پاگرد و عرض بیشتری داد؛ اما همین ۸ متر از هر طبقه کم می‌شود.

این برنامه با مبحث ۴ چقدر می‌خواند؟

مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان (ویرایش سوم ۱۳۹۶، ویرایش جاری^[۱۴]) برای تصرف‌های مسکونی حداقل‌هایی دارد. جدول زیر فقط مساحت‌ها را می‌سنجد؛ پهنای اتاق‌ها، ارتفاع سقف، عرض در و دید و نور را فقط نقشهٔ واقعی نشان می‌دهد و مهندس طراح و شهرداری کنترل می‌کنند.

قاعده‌هایی که روی چیدمان اثر می‌گذارند

• در واحد ۷۵ مترمربع و بیشتر، آشپزخانهٔ باز یا دیواری نباید طوری باشد که از نشیمن عمومی یا سالن، دید مستقیم به قسمت‌های اصلی پخت‌وپز و کار آشپزخانه وجود داشته باشد^[۷]، و آشپزخانهٔ دیواری که مستقیماً به نشیمن باز شود مجاز نیست^[۸]. پس «اپن کامل» در این متراژ مشکل مقرراتی دارد؛ شکل میانی را با مهندس و شهرداری روشن کنید.
• در همین متراژ آشپزخانهٔ باز هم باید نور طبیعی مستقل داشته باشد^[۹]؛ در نمودار، آشپزخانه روی دیوار نورگیر قرار گرفته است.
• دسترسی به اتاق‌های خواب نباید مستقیماً از یک اتاق دیگر یا از نشیمن عمومی یا سالن باشد، مگر با پیش‌ورودی یا فضای تقسیم مناسب (و چند استثنای دیگر)؛ در هر حالت با باز بودن در اتاق، نباید از نشیمن دید مستقیم به قسمت خواب باشد^[۱۰].
• در ساختمان‌های مسکونی یک و دو طبقه (گروه ۱ تا ۳) عرض مفید پلهٔ مستقیم دست‌کم ۰٫۹۰ و پله با گردش یا پاگرد ۱٫۱۰ متر است^[۱۱]؛ حداکثر ارتفاع پایهٔ ساختمان دوطبقه ۹ متر (با زیرزمین دارای پنجرهٔ نورگیر از نما) است، مگر طرح مصوب شهری مقدار دیگری تعیین کرده باشد^{[۱۲، ۱۳]}.

بقیهٔ حداقل‌ها (سرویس، ارتفاع سقف، در، راهرو و پله) را در حداقل مساحت و ابعاد طبق مبحث ۴ ببینید. ضوابط شهرداری هر شهر ممکن است سخت‌گیرانه‌تر باشد و ویرایش‌ها تغییر می‌کنند؛ مرجع نهایی متن رسمی و مرجع صدور پروانه است.

زمین چقدر لازم است؟

سطح اشغال نسبت زیربنای طبقهٔ همکف به مساحت زمین است. اگر مجموع زیربنا ۲۰۰ متر و در ۲ طبقه باشد، زیربنای طبقهٔ همکف حدود ۱۰۰ متر می‌شود. زمین لازم از تقسیم این عدد بر سطح اشغال مجاز به‌دست می‌آید (مثال حسابی، بدون عقب‌نشینی و حیاط):

این‌ها فقط مثال حسابی‌اند. سطح اشغال، تراکم، عقب‌نشینی و حداکثر ارتفاع مجاز را شهرداری برای زمین شما تعیین می‌کند؛ پیش از هر تصمیم از شهرداری استعلام کنید.

این برنامه برای چه کسی مناسب است؟

• خانوادهٔ پنج تا هفت‌نفره یا خانوادهٔ چندنسلی.
• کسی که اتاق مهمان یا سالمند را در همکف می‌خواهد.
• زمین ۲۰۰ تا ۲۵۰ متری با سطح اشغال حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد.

چطور با نیاز خودتان تطبیق دهید؟

• اگر پارکینگ در همکف است: مساحت آن را از همکف کم کنید یا ساختمان را بزرگ‌تر بگیرید.
• اگر اتاق خانوادگی لازم نیست: آن را به خواب چهارم تبدیل کنید و سرویس اضافه بگذارید.
• اگر زمین ۲۰۰ متر است: سطح اشغال مجاز را بپرسید؛ با ۵۰٪ هر طبقه حداکثر ۱۰۰ متر می‌شود.

هر اتاق را تا حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد می‌توان کوچک یا بزرگ کرد، به شرط اینکه جمع فضاها ثابت بماند؛ ولی هر تغییر چیدمان را با مهندس طراح بررسی کنید.

اشتباه‌های رایج در این اندازه

• فرض‌کردن اینکه ۲۰۰ متری یعنی هر طبقه ۲۰۰ متر.
• قراردادن اتاق مهمان کنار نشیمن بدون عایق صدا.
• نداشتن توالت در همکف و ناچار شدن مهمان به بالا رفتن از پله.

پیش از ساخت: نقشه را چه کسی باید تهیه کند؟

در محل‌های مشمول ماده ۴ قانون نظام مهندسی، شهرداری‌ها فقط نقشه‌هایی را می‌پذیرند که اشخاص دارای پروانهٔ اشتغال به کار امضا کرده باشند^[۱۵] و طراحی‌های معماری، سازه و تأسیسات باید توسط اشخاص حقوقی یا دفاتر مهندسی طراحی صلاحیت‌دار تهیه شود^[۱۶]. پس این صفحه برای گفتگوی اولیه با معمار است، نه جایگزین نقشه. مراحل بعد: پروانهٔ ساختمان، مهندس ناظر و چک‌لیست مراحل ساخت.

منابع

1. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، بند ۴-۷-۱-۱-۸ — نقل‌قول و منبع
2. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، بند ۴-۵-۲-۲-۱ — نقل‌قول و منبع
3. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، بند ۴-۵-۲-۲-۲ — نقل‌قول و منبع
4. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، بند ۴-۷-۱-۱-۱۰ — نقل‌قول و منبع
5. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، بند ۴-۷-۱-۱-۱۲ — نقل‌قول و منبع
6. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، بند ۴-۷-۱-۱-۱۸ — نقل‌قول و منبع
7. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، بند ۴-۷-۱-۱-۲ — نقل‌قول و منبع
8. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، بند ۴-۷-۱-۱-۲ — نقل‌قول و منبع
9. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، بند ۴-۷-۱-۱-۱۴ — نقل‌قول و منبع
10. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، بند ۴-۷-۱-۱-۲ — نقل‌قول و منبع
11. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، بند ۴-۷-۱-۱-۳ — نقل‌قول و منبع
12. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، بند ۴-۴-۱-۲-۱ — نقل‌قول و منبع
13. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، بند ۴-۴-۱-۱-۱ — نقل‌قول و منبع
14. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، فهرست مواد آزمون رشتهٔ عمران — نقل‌قول و منبع
15. قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۳۰ — نقل‌قول و منبع
16. آیین‌نامه اجرایی ماده (۳۳) قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده ۵ — نقل‌قول و منبع

این بندها در مقررات ساختمان با منبع فهرست شده‌اند. ویرایش‌های جدیدتر ممکن است متفاوت باشند؛ مرجع نهایی متن رسمی و ضوابط شهرداری است.

این صفحه راهنمای عمومی و نمونهٔ آموزشی است و جایگزین مشاورهٔ مهندسی نیست. اعداد مساحت پیشنهادی‌اند؛ مقررات و ضوابط شهرداری را مرجع رسمی تعیین می‌کند.

پرسش‌های پرتکرار

ابزارها و راهنماهای مرتبط

همهٔ نمونه برنامه‌های فضایی · خانه دوطبقه ۱۲۰ متری · ویلایی ۱۵۰ متری حیاط‌دار · آپارتمان ۱۵۰ متری سه‌خوابه · برنامهٔ فضایی با هوش مصنوعی · ماشین‌حساب هزینهٔ ساخت · هزینهٔ ساخت هر متر